جلسه ۳۷۸

خیلی اتفاق افتاده است و می‌افتد؛ یکی از آقایان بود، یک وقتی ما پیش ایشان بودیم و درس می‌خواندیم. ایشان می‌گفت که من در کتاب کافی به موارد عدیده‌ای به این نکته برخورد کردم که خودم یادداشت کرده‌ام یکی از آنها حدیث رفع بود. حدیث سعه بود! می‌گفت که در موارد عدیده‌ای من از کافی به این نکته برخورد کردم که سهو القلم کاتب موجب تبدّل عبارات و تبدّل کلمات شده است و با توجه به نسخ دیگر اصلاً به‌طورکلی تنافی از میان برداشته شده است. یعنی وقتی که به نسخ دیگر مراجعه کردیم می‌بینیم که فلان نسخه این را اصلاً بدون نقطه دارد، حالا اینکه نقطه گذاشته است کار را خراب کرده است. خب معلوم است این نقطه نداشته است و یااینکه مثلاً نقطه‌اش را حذف کرده است.

خیلی اتفاق می‌افتد، خود ما در نوشتاری که می‌کنیم وقتی که اِدیت¹ می‌کنند معلوم می‌شود مثلاً چقدر نقطه نگذاشتیم یا عبارت انتهاء ندارد و ... آن موقع هم همین‌طور بوده است. مثلاً کاتب داشته می‌نوشته یک‌دفعه خانمش صدایش کرده است که بیا سفره را انداخته‌ام، این دیگر یادش رفته چه باید بنویسد! حالا نمی‌داند آن بیچاره مکلفینی که پانصد سال دیگر می‌آیند چه گرفتاری‌ای می‌کشند! کاتب برای اینکه آشی که مخدره درست کرده است سرد نشود زود کتابت را رها می‌کند و به‌دنبال مطلوب همه چیز را کنار می‌گذارد، از این موارد خیلی اتفاق می‌افتد!

ایشان می‌گفت که من همۀ موارد را یادداشت کرده‌ام که از این قبیل با این کیفیت خیلی تنافی برداشته می‌شود. اینجاست که انسان هم باید دقت کند یعنی این موارد را نباید از نظر دور کند و این احتمال را باید بدهد. علیٰ‌کلِّ‌حال در اینجا دلیل از ناحیۀ شارع تامّ است و شارع دلیل را بدون تنافی ذکر کرده است و بعد این کاتب در اینجا به‌واسطۀ عبارت، مطلب ایجاد کرده است خب در اینجا باز علیت، علیت تامّ است و باید نسبت به اطراف علم اجمالی احتیاط را رعایت کرد.