جلسه ۳۷۲

مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ در آنجا با تمسک به اصالت عدم زیاده اثبات می‌کنند که رجب درست است یعنی در آنجا چون امر دائر است بین اینکه نقطه از حاء حذف شده یا حذف نشده؟ اصل عدم زیاده است یعنی چیزی زائد بر این کلام نیست. وقتی که [اصل]عدم زائد شد معلوم می‌شود رجب درست است پس آن نقطه از قلم کاتب می‌افتد.¹

این اصل عدم زیاده اصلی است که در السنۀ همۀ اصولیین مِن الأول إلی الآن رایج و دارج است، خب حالا باید ببینیم این اصل عدم زیاده چیست و آیا می‌شود بر این اعتماد کرد یا نه؟

توضیحی در باب اصل عدم زیاده

در اصل عدم زیاده صحبت در این است که کلامی را که مولا القا می‌کند، تمام آن کلام ملقا عبارت از آن مفاد و مرادی است که مولا در نیّت دارد. بنابراین اگر مولا کلامی را القا کرد، بحث این است که زائد بر آن مراد و بر مفاد خودش مطلبی را نگفته است. زیرا کلامی را که القاء می‌کند چون این کلام از کتم عدم به عرصۀ وجود تحقق پیدا کرده است اصل، عدم امر زائد است إلاّ ما سَقَطَ و خَرَجَ مِن فَمِ مولیٰ؛ تا قبل از اینکه مولا کلامی را بگوید هیچ بروز و ظهور تعبیر و لفظی در خارج نیست. مثل اینکه ما در اصل کلام شک کنیم؛ مولا در اینجا هست و یک مطلبی را به نظر ما می‌رسد که گفته است، مقتضای قاعده چیست؟ اصل عدم گفتن است. اصل این است که مولا کلامی را القا نکرده است مگر اینکه ثابت بشود. همین‌طور اگر در عبارتی که مولا می‌گوید انسان شک کند آیا این عبارت جمله‌ای، کلمه‌ای یا حرفی، زائد بر مرام مولا دارد یا ندارد، اصل عدم خروج لفظ از دهان مولا اقتضاء می‌کند که تمام جمله‌ای را که مولا گفته است همۀ آن جمله کافی و وافی و مطابق با مفاد و مراد درونی مولا است. این اصل و ریشۀ اصالت عدم زیاده است که در السنۀ اصولیین همه می‌نویسند و همه هم شنیده‌اید و رایج و دارج است.