جلسه ۳۶۸

اشکال دوم که در اینجا بر مرحوم آخوند وارد است این است که نیّت همیشه با آن فعل توأم است و اگر شما بخواهید که آن فعل را ابتدائاً به نیّت امر انجام بدهید، بدعت و حرام و تشریع محرّم است. اگر چه در اینجا امر هست اما چون نهی مخالف وجود دارد اصلاً شما نمی‌توانید این فعل را به نیّت امر از ناحیۀ شارع انجام بدهید چون در مقابل این نهی است، چه قصد قربت لحاظ شده باشد یا اصلاً لحاظ نشده باشد. اصلاً ما می‌گوییم قصد قربت لحاظ نشده است و می‌خواهیم مکلف در مقام عمل قصد قربت داشته باشد، وقتی که دوران امر بین محذورین هست اگر شما بخواهید نیّت این فعل را از ناحیۀ مولا بکنید، بدعت در تشریع و تشریع محرّم است. در دوران امر بین وجوب و تحدید، روایت دالّ بر ایجاب است یا دالّ بر تحدید؟! کدام‌یک از آنها است؟! چطور شما می‌توانید این را به نیّت اینکه از ناحیۀ مولا آمده [است اتیان کنید]؟! این یعنی قصد قربت.

یک وقت شما فعل را به این نیّت که اگر از ناحیۀ مولا آمده است امتثالاً انجام می‌دهیم، این اشکال ندارد و این قصد قربت نیست و در همۀ افعال این‌طور است. شما یک آب هم می‌خواهید بخورید، به این نیّت بخورید؛ اگر مولا بر این شرب ماء راضی باشد، من این آب را براساس رضایت مولا می‌خورم. در امور بدیهیه و ابتدائیه این‌طور است. یک وقت شما در مقابل عمل، بنا را بر این می‌گذارید ـ آن‌وقت فرق نمی‌کند که تعبدی باشد یا توصلی باشد، هردو یکی است ـ که این عمل که در مقام امتثال می‌خواهد انجام بگیرد این عمل، عمل لولائیه است لو کان مَورداً لِرضَی الشّارع أنا أعمَلُ بِه و فی کلّ شَیءٍ نَحنُ هکذا این مسئله‌ای نیست. ولی یک وقت شما به این عنوان قصد تقرب می‌کنید، شارع قصد تقرب نمی‌کند که شما نماز ظهر را بخوانید به این عنوان که اگر این نماز مورد رضای شارع است من بخوانم، این قصد قربت نیست. شما نماز ظهر که می‌خواهید بخوانید واقعاً باید قصد تقرب کنید هذا أمرٌ مِن المَولی و یَحبُ علیه و نفعل بِهکذا یعنی شما به‌عنوان مأمورٌ بها دارید به این نماز نگاه می‌کنید نه به‌عنوان اینکه اگر مورد رضای مولا بود، من این نماز ظهر را می‌خوانم، معنا ندارد. اگر در نماز و صلات ظهر امر از ناحیۀ مولا هست، من الآن امتثال می‌کنم اگر الآن در مورد مغرب امر بر صلات مغرب هست امتثال می‌کنم، این قصد قربت نشد. قصد قربت این است که مکلف جزماً در مقام امتثال به داعی مولویت و عبادت انجام بدهد و أنّیٰ لنا اثباته و دون اثبابةِ خرط القتاد