جلسه ۳۶۷

اشکالی که هم بر مرحوم شیخ و هم بر مرحوم آخوند به نظر می‌رسد این است که مثل اینکه این آقایان فراموش کرده‌اند که در باب دوران امر بین محذورین، ما مسئله را به چند قسمت تقسیم کردیم. یکی مسئلۀ فقدان نص بود که اصلاً گفتیم که این وجود خارجی ندارد فقط در عالم هورقلیا یک هم‌چنین تصورّی می‌شود که اختلفَت الأمة علیٰ أمرین و لا ثالثَ لهما؛ إمّا هذا و إمّا هذا و این اصلاً وجود خارجی ندارد. یک مورد هم تابه‌حال نداریم که امت بر مسئلۀ وجوب یا بر مسئلۀ حرمت اختلاف کرده باشند؛ یک مورد حتی بدون دلیل. بالأخره یا سنت است یا عقل است یا هر کوفتی که هست بالأخره این باید یک مستندی داشته باشد! این‌طور نیست که همین‌طور باشد!

حالا برفرض که این قضیه درست باشد. ما گفتیم که بالأخره مواردی که در اینجا هست یکی تعارض نصّین است، یکی اجمال در نص است و اجمال در نص هم که گفتیم یا اجمال در حکم است که اجمال در حکم در آنجایی است که دو روایت هست و یک روایت دلالت بر وجوب می‌کند و یک روایت بر دلالت بر حرمت می‌کند؟! یااینکه نه! آن امر مشتبه بین وجوب است که امر امریّت و مولوّیت باشد و بین تهدید در مقام، یااینکه اجمال در متعلَّق است که همان متعلَّق حکم باشد که اکرام است یا اجمال در موضوع است مثل عادل که شبهۀ عدول و اینها هست. یااینکه مسئله از باب شبهۀ موضوعیه است که مجموعاً چهارتا است.

علیٰ‌کل‌ّحال همان‌طوری‌که عرض شد در دوران امر بین محذورین، مشکل ارضی نیست بلکه مشکل، مشکل سماوی است. یعنی کلام امام علیه‌السّلام به‌نحوی ابلاغ شده است که ایهام تهدید یا ایهام وجوب را از این کلام می‌کند. دست من نیست! چه فرق می‌کند بین ما و این دوران امر در خبرین متعارضین که دو خبری هست که قطعاً امام علیه‌السّلام یکی از این دو خبر را نفرموده است؟! نمی‌توانیم بگوییم که حضرت گفته است. حضرت یکی از این دو خبر را نگفته است. أبی‌بصیر این خبری را که از امام صادق شنیده است ... برای خود ما هم خیلی اتفاق می‌افتد؛ مگر در زمان مرحوم آقا ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ نبود؟! مطلبی را از مرحوم آقا می‌شنیدیم، اول نسبت به مسئله یک بصیرت و ادراک داشتیم بعد یک روز که می‌گذشت یک‌مرتبه می‌دیدیم، نه، این ادراک غلط است و ادراک دیگر شاید درست باشد. گیر می‌کردیم و بعد می‌بایست از ایشان سؤال می‌کردیم که منظور شما از این قضیه چیست؟ ایشان بیان می‌کردند.