جلسه ۳۴۷

تلمیذ: سیراب شیردون بده!

استاد: سیراب شیردون یا کلم؟!

وقتی مولا به عبد می‌گوید که أکرم العلماء گرچه یک اکرام و یک امر است اما به لحاظ تعدد متعلّق، آن اکرام هم متعدد خواهد شد. در اینجا مسئله همین است و اشکالی از این نقطه‌نظر وارد نمی‌شود.

اما کلام مرحوم نائینی در اینکه از روایت امام صادق علیه‌السّلام استفادۀ دو مسئله می‌شود؛ یکی اوامر ارشادیه و یکی اوامر مولویه که دلالت بر استحباب می‌کند می‌فرماید که این مطلب، مطلب صحیحی است. اما اینکه ایشان می‌فرمایند که در اوامر احتیاطیه من حیث إنّ العقل یَحکم بِحُسنِ الاحتیاط یا به الزام احتیاط بنابراین دیگر موقف و جایی برای اوامر مولویه از طرف مولا باقی نمی‌ماند چون عقل حاکم است و وقتی که عقل حاکم باشد بر اینکه باید در اینجا احتیاط کرد پس دیگر امر مولا لغو خواهد بود و معنا ندارد که مولا پس از حکم عقلی، امر داشته باشد.¹

این مطلب محلّ توقف است، چرا؟ من حیثُ إنَّ الشارع أحَدٌ مِن العقلاء و از آنجا که ملاک و مناط برای تحقق موضوع و ترتّب حکم عبارت از خودِ همان مقام ثبوت است یعنی ثبوت موضوع و به تبع آن حکم مترتبۀ بر او، چه اشکال دارد که عقل مِن حیثُ إنّه وَصَل إلی عالمِ الملاکات و المناطات و المصالح النفس الأمریة و مفاسدها یَحسن له أن یَصدر عنه الحکم و أن یوجب و یُنشَأُ الحکم من هذه الجهة شارع من الناحیة الشرعیه مِن حیث أنَّ الشرّع مرتبطٌ بعالم الملاکات و عالم المصالح حکم به این تحقق موضوع بکند. یعنی براساس تحقق موضوع حکمی بکند و این اشکال ندارد. و نظائرش هم زیاد است. فرض کنید حکم عقل به حرمت قتل محترمه، حکم شرع به حرمت قتل نفس محترمه حکم عقل به حرمت سرقت، حکم شرع به حرمت سرقت حکم عقل به استحباب احسان و انفاق و ایثار و حکم شرع به استحبابِ کذلک و هلّم جراً.