جلسه ۳۴۲

بنابراین این نماز نمازی است که مطلوب نیست، اولاً باید نمازت را قضا کنی و بعد از آن هم یک قتل نفس به تو مترتب می‌شود که قتل نفس هم باید در اینجا بیاوری! چرا؟ به جهت اینکه اصلاً درصورت هلاکت طفل دیگر وجوب صلاتی نیست، اگر هم وجوب باشد باید در حال حرکت صلات را بخواند نه‌اینکه صبر کند. پس روی این جهت اشکال دوم هم وارد نمی‌شود زیرا در باب تزاحم به‌طورکلی مطلوبیت از مهم منتفی می‌شود و با مطلوبیت، مطلوبیت کلی نیست بلکه مطلوبیت هر مطلوبیتی مطلوبیت شأنیه است که نسبت به خود مورد باید آن مطلوبیت شأنیه لحاظ بشود.

تلمیذ: بنابراین ما اصلاً احتیاط شرعی به این معنا نداریم یعنی این ادله‌ای که می‌آورند به‌عنوان احتیاط شرعی و این را مطرح می‌کنند نداریم.

استاد: البته ادلۀ احتیاط شرعی را ذکر کردیم و بحثش قبلاً گذشت، در مواردی که حُسن است اصل مسئله امر به همان حکم عقل است یعنی شارع چیزی جز حکم عقل در اینجا نگفته است و اطاعت شارع، اطاعت مکلف نیست به این اوامر، از باب همان اطاعت نسبت به حکم عقل است.

تلمیذ: پس ارشادی می‌شود؟

استاد: بله همۀ اینها ارشادی است.

تلمیذ: پس ما اگر ملاکات را دو دسته کنیم مثلاً همان‌طور که حضرت‌عالی فرمودید بعضی‌هایش را عقل می‌تواند پیدا کند و بعضی‌هایش انحصاری شارع است مثل مسئلۀ ارث، آن‌وقت اینجا نمی‌توانیم بگوییم که احتیاط‌هایی که به این نحوه در مورد ارث و امثال‌ذلک آمده است ... حالا اگر موردی باشد اینها حکم شرعی پیدا می‌کند. ببینید ما یک وقتی حکممان از این احکامی است که ملاک عقل را می‌تواند پیدا کند ...

استاد: ببینید در هر دو صورت عقل است یعنی وقتی که عقل خودش فی‌حدّنفسه یک ملاکی را پیدا کرد یااینکه ملاکی را از ناحیۀ شارع پیدا کرد، عقل حکم به فعلیت می‌کند و حکم به ابراء ذمه می‌کند، این ابراء ذمه درصورت مورد مشکوک به چه نحو است؟ به این نحو است که بیاید هردو را انجام بدهد. پس در هردو عقل است چه اینکه خودش ملاک را به‌دست بیاورد یااینکه ملاک را از شرع بگیرد. آنچه که عقل می‌گوید در مورد مشکوک باید برائت ذمه حاصل بشود.