جلسه ۳۴۲

ارتباط مبانی ذهنی یک مجتهد با نفس او

من یک وقتی یک تقریری از مرحوم آقا میرزا حسن که برای یکی از اقوام خیلی دور ما که از شاگردان ایشان بود را دیدم، باز مرحوم حاج میرزاحسن یک نوری و یک کیفیتی در بیان تقریراتش دارد و همچنین خشک نیست! و این حکایت از این می‌کند که اصلاً امکان ندارد این مبانی که در ذهن یک مجتهد نقش پیدا می‌کند با آن ذهنیات و نفس او ارتباط نداشته باشد، اصلاً نمی‌شود! نمی‌شود که یک مبنایی از نَفس برخیزد و بیرون بیاید بدون اینکه با او مرتبط باشد. و این یک مسئلۀ حساس و بسیار مهمی است که خیلی انسان را برحذر می‌دارد از اینکه انسان زود فتوا بدهد و در هر موضوعی یک فتوا بدهد و یک فتوا را نسبت به همۀ موضوعات و موارد مختلف بدهد.

خلاصه باید نسبت به این قضیه توجه بشود و در خیلی موارد می‌بینم که فرض کنید می‌گویند که آقا شما راجع به این قضیه این را گفتید و مثلاً فلان شخص آمده نسبت به شما خمس حساب کند، مطالبی را شما گفتید که خمس اصلاً تعلق نمی‌گیرد درحالی‌که بر مرتبۀ مشابهش شما می‌گویید که نه این باید خمس بدهد. خب این حکایت از این می‌کند که انسان باید موقعیت شخص و حالت او و کیفیت جوانب مسئله را بداند؛ ممکن است که صورت‌مسئله یکی باشد ولی وقتی که انسان نسبت به شرایط آن مورد دقت کند اختلاف زیادی را در آن موارد و در آن شرایط مشاهده کند.

فرض کنید باب الأهم فی الأهم در باب تزاحم که اهم و مهم است و در آنجا ملاک مطلوبیت هست و لا أمرَ هُناک چرا؟ چون در آنجا قطعاً امر تعلق به اَهم گرفته است، باز در اینجا مسئله افحش از اشکال اول است زیرا در اینجا اصلاً این باب، باب تزاحم نیست، باب تزاحم در آن جایی است که جنبۀ تزاحم جنبۀ تساوی باشد، قطعاً در مواردی که عقلاً و شرعاً در آن مورد رجحان و افضلیت موجود است، نوبت به مورد مهم نمی‌رسد بنابراین ملاک مطلوبیت در مورد مهم اصلاً موجود نیست تااینکه به‌واسطۀ تزاحم بین اهم و مهم حکم به رجحان اهم درقبال مهم بشود و این مسئله ناشی از عدم درک و ادراک صحیح مطلوبیت در این باب است.