جلسه ۳۴۰

روی این جهت ما چشم‌بسته نمی‌توانیم هیچ ملاک و مصلحتی را سوای جنبۀ اراده شارع در تحقق آن فعل یا کفّ نفس از آن فعل پیدا کنیم، فقط شارع خواسته است؛ شارع دلش خواسته است که این مسئله در خارج انجام بگیرد، مصلحت دارد یا ندارد به ما ارتباطی ندارد! شارع دلش خواسته است که این مسئله در خارج انجام نگیرد، به ما هیچ ارتباطی ندارد. آیا مفسده‌ای بر آن مترتب هست یا نیست ربطی به ما ندارد!

جدا نبودن مقام جعل از مقام اصل الوجود و امور تکوینی

این مسلک همان مسلک موضوعیت در احکام و موضوعیت در اوامر و نواهی در ناحیۀ جعل است. ولی وقتی که ما به کیفیت عبارات و به کیفیت مقام تربیت شارع در متون و به‌خصوص در آیات قرآن توجه کنیم به این نکته می‌رسیم که مقام امر و مقام نهی و به عبارت دیگر مقام جعل، جدای از مقام اصل الوجود و آثار الوجود و تبعات وجود و کیفیت استکمال وجود و انطباق امور تربیتی در امور تکوینی نیست. در یک آیه می‌فرماید: ﴿قَالَ رَبُّنَا ٱلَّذِيٓ أَعۡطَىٰ كُلَّ شَيۡءٍ خَلۡقَهُۥ ثُمَّ هَدَىٰ﴾¹ این خیلی آیۀ عجیبی است. خداوند به هر شخصی آنچه را که لازمۀ استکمال او است عنایت کرده است و ﴿ثُمَّ﴾ براساس نتیجه و تفریع است و براین‌اساس ﴿هَدَىٰ﴾ هدایت کردیم. هدایت یعنی کمال ثانی الوجود، آن وجود اوّلی که به‌عنوان صفات و ملکات و اصل الوجود برای بشر است، کمال اول و کمال ثانی فعلیت آن استعدادات است. این ﴿هَدَىٰ﴾ یعنی همان کمال، کمالی که بر آن مترتب است، پس این انطباق در اینجا قرار دارد. ﴿فَتَبَارَكَ ٱللَهُ أَحۡسَنُ ٱلۡخَٰلِقِينَ﴾،² ﴿وَ لَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ فِيٓ أَحۡسَنِ تَقۡوِيمٖ * ثُمَّ رَدَدۡنَٰهُ أَسۡفَلَ سَٰفِلِينَ * إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ﴾؛³ آن کسانی که ایمان آوردند و عمل صالح انجام می‌دهند یعنی این عمل صالحی که مطابق با ﴿أَحۡسَنِ تَقۡوِيمٖ﴾ است. ﴿لَقَدۡ خَلَقۡنَا ٱلۡإِنسَٰنَ فِيٓ أَحۡسَنِ تَقۡوِيمٖ * ثُمَّ رَدَدۡنَٰهُ أَسۡفَلَ سَٰفِلِينَ﴾؛ یعنی ما اینها را به عالم کثرات آوردیم و تعلق به دنیا را در اینها قرار دادیم و اینها منغمر در دنیا شدند و این انغمار در دنیا آنها را از آن فطرت و از آن تقویم دور می‌کند ﴿إِلَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّٰلِحَٰتِ﴾ که این ایمان و عمل صالح منطبق بر همان جنبۀ ﴿أَحۡسَنِ تَقۡوِيمٖ﴾ است.