جلسه ۳۳۱

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

عرض شد که سه تقریر در کیفیت دلالت روایات «مَن بَلَغ» وجود داشت؛ تقریر اول تخصیص ادلّۀ حجّیت خبر واحد به‌عنوان توسعۀ در دلیل حجّیت و تقریر دوم به‌عنوان طُروّ عنوان ثانی و موضوع ثانی فقهی به‌عنوان بلوغ و ترتب ثواب بر این عنوان بلوغ. فَعلیٰ‌هذا عرض شد که مسئله از مسئلۀ اصولی متبدل به مسئلۀ فقهی می‌شود و بنا بر تقریر سوم این احادیث «مَن بَلَغ» جهت ارشادی به حکم عقل به حسن اتیان عبد درصورت تصور و تخیل رضای مولا را دارند.

اشکالی که نسبت به تقریر اول شده این است که ادلّۀ حجّیت جهت وساطت در اثبات و جهت الغاء احتمال خلاف را دارد. در قضیۀ حجّیت خبر واحد این ادلّۀ حجیت، اثبات احتمال خلاف را دارند من‌باب‌مثال «العَمریُّ و ابنُهُ ثِقَتانِ فما أدَّیا إلَیكَ عَنّی فَعَنّی یُؤَدّیان‌»¹ در اینجا شما ملاحظه می‌کنید که امام علیه‌السّلام در مقام الغاء احتمال خلاف است و به‌واسطۀ الغاء احتمال خلاف روایت «العَمریُّ و ابنُهُ» واسطۀ در اثبات حکم شرعی بر موضوع خاص می‌شود.

پس همیشه در ادلّۀ حجّیت خبر و قول راوی، ملاک و محوریت بر الغاء احتمال خلاف است درحالی‌که در روایات بلوغ مسئله خلاف این است. یعنی اثبات احتمال خلاف می‌شود نه‌اینکه الغاء احتمال خلاف بشود.

در روایات بلوغ این است: «مَن بَلَغَهُ عَنِ النَّبیِّ صلّی الله و علیه و آله و سلّم شَی‌ءٌ مِنَ الثَّواب فَفَعَلَ ذَلِكَ طَلَبَ قَولِ النَّبیِّ كان له ذلكَ الثَّوابُ و إن كان النَّبیُّ لَم یَقُلهُ.»² پس در این روایات بلوغ احتمال خلاف را اثبات می‌کند یعنی می‌گوید که اگرچه روایت و حدیث کَما بَلَغ نباشد یعنی احتمال خلاف در اینجا ثابت است. درحالتی‌که در ادلّۀ حجّیت خبر، احتمال خلاف را الغاء می‌کند و می‌گوید که خلافی نیست و آن القاء، الغاء تعبدی است یعنی می‌گوید که اگرچه احتمال خلاف در خبر ثقه می‌رود؛ در خبر أبی‌بصیر و در خبر زُراره و در خبر «العَمری و ابنُهُ»، این احتمال خلاف را تَعبداً لا تکویناً و خارجاً کَأن لم یَکُن فرض کن.