جلسه ۳۲۰

ترسیم محل شبهه در شبهات حکمیه به چهار قسم

محل شبهه در شبهات حکمیه به چهار قسم ترسیم شده است:

قسم اول: در آنجایی است که شک در حلیت و حرمت است مع القطع بِقبول التذکیة مثلاً قطع به قبول تذکیۀ ارنب هست درصورتی‌که دلیل لفظی بر حلیت ارنب نباشد یااینکه من‌باب‌مثال در مورد حیوان متولّد از یک مَأکولُ اللحم و یک غیر مأکولُ اللحم، ولکن هردو قبول تذکیه می‌کنند. و یااینکه در مورد طیور داریم:

إن كان الطَّیرُ یَصُفُّ و یَدُفُّ فكان دَفیفُهُ أكثَرَ مِن صَفیفِهِ أُكِلَ و إن كان صَفیفُهُ أكثَرَ مِن دَفیفِهِ فَلَم یُؤكَل.¹

دَف به معنای بال زدن است. و یااینکه در بعضی از [نسخ] لفیف داریم، لفیف که همان لَف به معنای پیچیده که درقبال نشر است، لَف و نَشر، تعابیر مختلفی آورده شده است.

حکم حیوان متساوی الدَفیف و الصفیف

حالا اگر یک حیوانی متساوی بود؛ متساوی الدَفیف و الصفیف بود. حالا در اینجا چه باید کرد؟ در اینجا قطع به تذکیه هست ولی شک در حلیت و حرمت است. در اینجا می‌فرمایند که اگر دلیل لفظی باشد بر عموم اکل کُلُّ لَحمٍ و بشود استفاده کرد مثل آیۀ شریفه که می‌فرماید:

﴿قُل لَّآ أَجِدُ فِي مَآ أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَىٰ طَاعِمٖ يَطۡعَمُهُۥٓ إِلَّآ أَن يَكُونَ مَيۡتَةً أَوۡ دَمٗا مَّسۡفُوحًا أَوۡ لَحۡمَ خِنزِيرٖ فَإِنَّهُۥ رِجۡسٌ أَوۡ فِسۡقًا أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَهِ﴾.²

در ﴿قُل لَّآ أَجِدُ﴾ اگر قائل بشویم بر اینکه افادۀ عموم می‌کند پس در مورد شک در حلیت و حرمت تمسک به عموم می‌شود و این دیگر در اینجا مشکلی نیست.

اگر ما این دلیل را قبول نکردیم و آیه را عام ندانستیم و مُجمل دانستیم و چنانچه قائل به این باشیم که آیه در مقام بیان نیامده است بلکه فقط برای بیان بعضی از صور محرّم و تصریح به محرّم آمده است، در اینجا باید رجوع به ادلّۀ برائت شرعیه و ادلّۀ حل کرد و قاعدۀ برائت شرعیه و برائت عقلیه در اینجا جاری است. گرچه در اینجا می‌گویند که نمی‌شود به اصالة الحل مراجعه کرد چون اصالة الحل مربوط به شبهات موضوعیه است که این مسئله مورد نقد و تأمل قرار گرفته است.