جلسه ۳۱۶

فرض کنید که ماء، ماء قُراح¹ و ساذج است و می‌خواهید بر این ماء یک چیزی داخل کنید مثلاً سِدر را داخل کنید رنگ آب تغییر کرده است و شک دارید که آیا سدر داخل در این ماء برای تغسیل شده است یا نشده است؟ یا فرض کنید که کافور داخل در این ماء شده یا نشده است؟ استصحاب قراحیّت که موجب عدم تغیر ماء به ماء کافور یا موجب عدم تغیر ماء به ماء سدر است در اینجا باقی است.

در اینجا هم حیوان در حال حیات غیر مذکّیٰ بود. وقتی که غیر مذکّیٰ بود هنوز فری اوداج نشده بود. شک داریم که به‌واسطۀ فری اوداج و سایر شرایط مبدل به مذکّیٰ شده است یا هنوز غیر مذکی است؟! استصحاب عدم تذکیه در اینجا موجب حکم غیر مذکّیٰ است.

منتهی صحبت در اینجا این است که مرحوم آقا ضیاء در همۀ موارد شبهه ـ چه شبهۀ حکمیه یا شبهۀ موضوعیه ـ حکم به عدم تذکیه کرده‌اند. اما در شبهات موضوعیه باید در دو مسئله مورد توجه قرار بگیرد؛ یکی در فری اوداج با شرائط، مثل اینکه اصل فری اوداج که ثلاثة عروق یا اربعة عروق است یا اینکه در اسلام شبهۀ موضوعیه است یا در استقبال و امثال‌ذلک، در این‌گونه موارد شکی نیست که چون شبهه، شبهه موضوعیه از این باب است به‌واسطۀ تحقق فعل خارجی مذکّیٰ بر این حیوان، اصل عدم تحقق شرط خارجی موجب عدم تحقق اثر صحت است و موجب عدم تحقق تذکیه است که آن تذکیه موجب صحت و موجب طهارت و حلیت است. در اینجا استصحاب عدم تذکیه جاری است.

اما اگر شبهۀ موضوعیه به‌واسطۀ شک در قابلیت باشد بنابراین این امر بسیط همان‌طوری‌که در جلسات قبل عرض شد معلول و مسبّب امور خارجی است. درصورتی فری اوداج با شرائط می‌تواند موجب این امر بسیط و سبب برای تحصّل امر بسیط باشد که این امور بتوانند صحیحاً و ما هوَ نظر الشّارع در خارج تحقق پیدا کنند و شک در تحقق، استصحاب عدم تحقق دارد. استصحاب عدم تحقق موجب عدم تحقق آن امر بسیط است. ولی در مورد قابلیت محل، در اینجا اصل مثبت قابلیت یا اصل مثبت عدم قابلیت موجود نیست.