جلسه ۳۱۳

تلمیذ: اصل هست.

استاد: کدام؟

تلمیذ: چون جزء علت ناقصه است، اصل عدم تحقق مسبب است.

استاد: اصل نه، درصورت اول اصل، اصل سببی است، ما در اینجا باید دنبال اصل سببی بگردیم و اصل سببی در اینجا نداریم. وقتی اصل سببی نداشتیم نوبت به اصل حکمی می‌رسد ـ اصل مسببی نه ـ یعنی همان اصل حکمی است. چون این حیوان نسبت به تذکیه و عدم تذکیه حالت سابقه ندارد لذا ما در اینجا اصل سببی نداریم وقتی که اصل سببی نداشتیم، نه می‌توانیم بگوییم که این حیوان مذکّیٰ است و نه می‌توانیم بگوییم که غیر مذکّیٰ است و هیچ اصل موضوعی یا سببی برای تعیین أحدُ الطرفین نیست و وقتی که نبود، نوبت به اصل حکمی می‌رسد و اصالة الحل در اینجا محکّم است.

اشکال دومی که بر مرحوم نائینی وارد می‌شود این است که ایشان در مسئلۀ دوم قائل به طهارت و قائل به حلیت شدند؛ یعنی درصورتی‌که فری اوداج اربعه با شرائط خمسه ثابت باشد و شک در قابلیت و تذکیه عبارت از نفس فری اوداج اربعه باشد و قابلیت محل خارج از این مسئله باشد، قائل به طهارت و حلیت است. چرا؟ زیرا آنچه که معلوم بالوجدان است فری اوداج با شرائط خمسه است درحالی‌که تذکیه به نفس فری اوداج است. پس تذکیه در اینجا اصل است و شک در قابلیت و عدم قابلیت در اینجا موجب خلل در آن معنای تذکیه و در تحصّل معنای تذکیه نمی‌شود. با اصالة الحل و اصالة الطهاره رفع این مسئله می‌شود.

آنچه که به نظر در اینجا می‌رسد همان اشکالی است که بر آن جنبۀ اول وارد است و جهتش این است که اگر قابلیت محل شرط برای تذکیه باشد، چه این قابلیتِ محل موجود باشد یا قابلیتِ محل مشکوک باشد تفاوتی نمی‌کند. در هردو حال، فری اوداج اربعه درصورتی صحیح است و شارع حکم را بر آن مترتب کرده است که فری اوداج اربعه عن قابلیةِ المحل باشد لا عن عدم قابلیةِ المحل و هو مشکوکٌ فیه یعنی نحن لا نَعلَمُ أنّ فری الأوداج الأربعة و الشرائط الخمسة هل هی وقعت علی قابلیةِ المحل فنَحکمُ بِالصِّحة و بِالطّهارة و بِالحلیة یااینکه شرائط این فری اوداج اربعه بر غیر قابلیت محل واقع شده است که فایده ندارد. لذا شما اول تا آخر نماز را با رعایت مخارج عین و ضاد ﴿إِيَّاكَ نَعۡبُدُ﴾¹ بخوانید ولی طهارت نداشته باشید، فایده ندارد. بالوجدان شما نماز نخوانده‌اید چون طهارت نیست.