جلسه ۳۰۶

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

صحبت در نقل کلام مرحوم اصفهانی بود راجع به کیفیت تبیین اقسام تعریف مذکّیٰ و عدم مذکّیٰ؛ فرمودند که تقابل بین مذکّیٰ و عدم مذکّیٰ به یکی از انحاء تقابل ممکن است باشد؛ یا تقابل تضاد یا تقابل عدم و ملکه یا تقابل سلب و ایجاب که سلب و ایجاب هم یا به سلب محمولی یا به سلب رابط است.

در مورد تقابل تضاد که تذکیه و عدم تذکیه موضوعش عبارت بود از حیوانی که این عنوان موت یعنی زهاق روح با شرائط که از جملۀ آنها قابلیت محل است می‌باشد و موضوع برای آن عدم تذکیه، مقابل این هست چون در تضاد یعنی دو وصف وجودی که آن وصف وجودی عبارت از موت عن حتف أنفه که در اینجا ممکن است که آن عدم شرایط تذکیه هم از نقطه‌نظر شارع همان حکم به میت و موت حتف أنفه اطلاق بشود. گرچه در آیات نسبت به این مسئله تفاوت قائل شدند؛ ﴿حُرِّمَتۡ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةُ وَٱلدَّمُ وَلَحۡمُ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَهِ بِهِۦ وَٱلۡمُنۡخَنِقَةُ وَٱلۡمَوۡقُوذَةُ وَٱلۡمُتَرَدِّيَةُ وَٱلنَّطِيحَةُ وَمَآ أَكَلَ ٱلسَّبُعُ إِلَّا مَا ذَكَّيۡتُمۡ﴾¹ که آن ﴿مَا ذَكَّيۡتُمۡ﴾ با ﴿ٱلۡمَيۡتَةُ﴾ در اینجا مخالف و مقابل واقع شده است ولی علیٰ‌کلّ‌حال از نقطه‌نظر شرعی همان حکم میته بر غیر مذکّیٰ بار می‌شود و از این نظر فرقی ندارد.

نوع تقابلِ بین مذکّیٰ و غیر مذکّیٰ

بنابراین تقابل بین مذکّیٰ و غیر مذکّیٰ تقابل تضاد است یعنی هردو دو وصف وجودی هستند یکی از آن وصف وجودی مذکّیٰ، یعنی آن حیوانی که مذبوح به فری اوداج یا به سایر کیفیت‌هایی که شارع گفته که نحر باشد یا خروجه حیّاً عن الماء باشد ولو اینکه انسان یا مسلمان مباشرت در اخراج نداشته باشد. نفس خروج سمک از آب یُعدُّ تذکیةً لا یَشترط فی التذکیةِ الإخراج بل الخروج حیّاً.

عنوان مشیر بودن نفس خروج سمک از آب

حالا که این مسئله پیش آمد این را هم عرض کنم که نسبت به خروج سمک از آب حیاً یک مسئله‌ای که مبتلا‌به هست به‌خصوص در کشورهای غربی و سایر بلدان که در آنجا قطعاً مُخرِج، مسلمان نیست و صائد مسلمان نیست این مسئله و شبهه هست؛ آن‌طوری که از روایات برمی‌آید نفس خروج از آب به‌عنوان، عنوان مشیر است نه به‌عنوان لحاظ نفس عنوان، در اینجا خود عنوان به‌عنوان موضوعیت اخذ نشده است بلکه به‌عنوان مشیر است یعنی موت این سمک مستند به آب نباشد؛ وقتی که سمک در آب هست این موت در آب عارض باشد یااینکه نه، سمک خارجاً عن الماء، نه خروج، خروج قطعیّه و بتیّه که به‌نحوی اصلاً خارج عن البحر در بَرّ در همان خشکی یا در سفینه و امثال‌ذلک است. بلکه خروجُه حیاً یعنی از آب خارج باشد این خروج از آب باشد نه‌اینکه حالا فرض کنید در هوا این مسئله انجام بشود. بنابراین اگر فرض کنید به یک وسیله‌ای این سمک‌ها گرفته بشود و بعد این سمک‌ها را درون صندوقی قرار بدهند ولو فی الماء این خروج از ماء صدق می‌کند. ولی اگر نه، این صید در ماء باشد یعنی در هنگام صید این حبال و این شبکه‌ها این سمک را صید و اصطیاد کنند ولی در ماء این موت برایش عارض بشود این در اینجا تذکیه حاصل نشده است ولو اینکه موقع اخذ این سمک حیّ است ولی چون هنوز این سمک در خود آب است [حلال نیست] بله، ممکن است با یک آلاتی و با یک وسایلی آن حالت اغماء برای اسماک به‌وجود بیاورند این اشکال ندارد و بعد هم آنها را بگیرند و خارج کنند ولی اگر موت فی الماءِ باشد در اینجا این قضیه صدق نمی‌کند. بنابراین اگر این اسماک را بگیرند و بعد اینها را درون همان سفینه قرار بدهند و حالا ولو در آن سفینه آب هم باشد، اشکال ندارد بالأخره جدای از ماء هست این‌طور نیست که حالا نباید دو قطره آب هم به این برسد بلکه کاملاً دقیقاً خشک، خشک، خشک باید باشد. اگر فرض کنید که حالا یک مقداری آب هم باشد باز این خروج از ماء در اینجا صدق می‌کند. پس این به‌عنوان موضوع در اینجا اخذ نشده بلکه به‌عنوان عنوان مشیر در اینجا لحاظ شده است.