جلسه ۳۰۴

پس از این نقطه‌نظر می‌شود به این مستشکل جواب داد، نه‌اینکه نفس زهاق علت برای این حرمت و نجاست باشد، یعنی همان‌طوری‌که زهاق روح با یک شرایط خاص علت حرمت و نجاست است لعلّ اینکه از ناحیۀ شارع نفس زهاق روح به‌تنهایی علت برای حرمت و نجاست باشد و چون هیچ طریقی برای اثبات هیچ‌کدام از طرفین نیست و شبهۀ ما شبهۀ مفهومیه و شبهۀ حکمیه است بنابراین ما اصلی نداریم تا به‌واسطۀ آن اصل با اصالت عدم تذکیه در اینجا مقابله کنیم. بنابراین این مسئلۀ اصل عدم تذکیه در اینجا خالی از معارض می‌شود.

ولی آنچه که به نظر حقیر در اینجا رسید همان‌طوری‌که عرض کردم در مسئلۀ تقابل تضاد، تضاد دو امر ثبوتی است ـ خیال می‌کنم مرحوم کمپانی نسبت به این قضیه کم لطفی کردند ـ یعنی ثبوت یک وصف در محل و ثبوت وصف دیگر در محل، و مقابلۀ این دو وصف مقابلۀ تضاد می‌شود. بنابراین عدم یک وصف، ضد برای آن وصف نخواهد بود و عدم قیام ضد قیام نیست، جلوس ضد قیام است عدم قیام، نفی قیام است. قیام و عدم قیام متناقضین هستند نه‌اینکه متضادین هستند. بیاض و عدم بیاض متناقضین هستند نه‌اینکه متضادین هستند. آن که متضاد است بیاض و اصفِرار است آنچه که متضاد است قیام و جلوس است یااینکه نفی‌ای باشد که مساوی با امر ثبوتی باشد یا امر ثبوتی که مساوی با تناقض باشد، این را تضاد در حکم متناقضین می‌گویند یا تناقض در حکم تضاد. اما وقتی که شما مسئله را از باب تضاد می‌گیرید نه از باب سلب و ایجاب، باید دو امر ثبوتی را در اینجا لحاظ کنید؛ اول در تذکیه، فری اوداج با یک شرایط و دوم فری اوداج با شرایط دیگر مانند عدم اسلام که می‌شود شرطِ دیگر یا فرض کنید عدم استقبال یا عدم قابلیت محل که شرطِ دیگر است.

آن‌وقت در این حساب اگر شما در یک موردی بین تذکیه و عدم تذکیه شک کردید، نمی‌توانید اصل عدم تذکیه جاری کنید زیرا اجرا اصل عدم تذکیه با اصالت تذکیه منافات پیدا می‌کند چون ممکن است که شبهه، شبهۀ مفهومی باشد نه شبهۀ مصداقی و موضوعی. در شبهۀ مفهومی آیا اسلام شرط است یا شرط نیست؟ آیا حدید بودن شرط است یا شرط نیست؟ آیا استقبال شرط است یا شرط نیست؟ در اینجا بحث بحث تقابل و تضاد است نه تقابل سلب و ایجاب. همان‌طوری‌که اصل عدم تذکیه جاری است اصل تذکیه هم ممکن است جاری باشد.