جلسه ۳۰۱

معنای عقل

این افرادی که مستقلات عقلیه را از نقطه‌نظر مبانی دنیوی مورد بحث قرار دادند، سخت اشتباه کردند زیرا عقل عبارت از قوۀ باطن و رسول باطن است که حقیقت و سعادت انسان را مورد تحقیق قرار می‌دهد، به مسائل دنیا چه‌کار دارد؟! مسائل دنیا همه به‌جای خود ولی در راستای آن سعادت می‌سنجد.

بنابراین فرمایش مرحوم آخوند که می‌فرمایند: اگر مقصود ضرر دنیوی است ولو اینکه عقل مستقل به دفع ضرر است، ولی در اینجا دلیل بر خلاف وجود دارد،¹ این محل تأمل و محلّ اشکال است.

بله، مطلبی را که در اینجا باید به اخباریین در جواب این مسئله گفت این است که اگر مقصود شما استقلال عقلی نسبت به جمیع مواردی است که محتملُ المفسده است این کلیت صغریٰ را قبول نمی‌کنیم، خیلی از این موارد محتملُ المفسدۀ آن عقلایی نیست، در مواردی که در آن موارد عقل مستقل به وجوب توقف است [و احتمال اُخروی می‌دهد] صوت قطع در آن موارد ولو اینکه دلیل در آنجا نداشته باشیم وجوب توقف برای این‌گونه موارد خواهد آمد.

این مسئله نسبت به دلیل این اخباریین تمام شد. إن‌شاءالله از جلسۀ بعد وارد بحث تنبیهات می‌شویم. مطالب دیگری هم هست اما دیدم که فایده‌ای ندارد لذا مسائل مرحوم کمپانی و اینها را عرض نکردم چون دیدم اتلاف وقت است. چکیده همین است که امروز راجع به این مطالب آقایان عرض شد. إن‌شاءالله جلسۀ بعد بحثمان راجع به تنبیهات برائت است. البته خدمتتان عرض کردم که ما هنوز مطلب خود را نسبت به احتیاط نگفتیم! این تنبیهات را هم می‌گوییم؛ کلمات مرحوم آخوند که در چه مواردی استسحان احتیاط است در کدام موارد به‌طورکلی هست، بعد از این آن جمع‌بندی خود را در آخر بیان می‌کنیم إن‌شاءالله.

تلمیذ: این مطلبی که الآن شما بحث فرمودید در ارتباط بااینکه انسان نمی‌تواند به مصالح پی ببرد و بعد همان را ملاک فرمودید که اگر انسان احساس کدورت از یک فعلی بکند یا احساس ...