جلسه ۲۹۱

حالا بحث در این است که این علمی ‌که الآن نسبت به یک مورد متیقّن به‌نحو اجمال یا به‌نحو دیگر حاصل شده است، این تقدّم و تأخّر علم نسبت به تعلق تکلیف یا عدم تعلق تکلیف چه اثری دارد؟ اگر این تکلیف براساس علم است و علم موجب تنجّز است، چه اینکه علم تفصیلی مقدّم باشد یا علم اجمالی مقدّم باشد چه تفاوتی دارد؟! همان‌طوری‌که علم تفصیلی موجب تنجّز حکم است، علم اجمالی هم موجب تنجّز حکم است و هیچ تفاوتی بین این دوتا نیست، منتها هرکدام از اینها یک تنجّز خاصّی را دارند، در اینجا به‌واسطۀ علم تفصیلی کشف از تحقق موضوع نسبت به تعلق تکلیف می‌کنیم و احتراز می‌کنیم، در علم اجمالی هم کشف از تحقق موضوع به تعلق تکلیف می‌کنیم و احتراز می‌کنیم و هردوی اینها واحد است. در علم تفصیلی وقتی که علم نسبت به نجاست پیدا بشود متعاقب بر این علم وجوب احتراز می‌آید، در علم اجمالی هم وقتی که علم به نجاست أحد الإنائین تعلق بگیرد، تکلیف بر احتراز از کلیهما می‌آید، هردو به حال خودش هست، چه اشکالی دارد؟! دو تکلیف است، این دو تکلیف براساس دو موضوع است، وقتی که موضوع برای تکلیف محقق شد خود تکلیف هم محقق می‌شود.

مسئلۀ اجتماع مثلین در جایی است که موضوع ما موضوع واحد باشد، آن‌وقت در آنجا حکمین متماثلین بر موضوع واحد مِن جهةٍ واحدة بیاید تعلق بگیرد، این امتناع دارد اما اگر موضوع ما متفاوت بود من‌باب‌مثال یک موضوع ما تحقق نجاست دمویه است و موضوع دیگر ما تحقق نجاست خمریه است و اصلاً ربطی به همدیگر ندارند، حالا در اینجا می‌گوییم که چون در اینجا نجاست دمویه وجود داشته است، نجاست خمریه دیگر در اینجا لغو خواهد بود؟! نه‌خیر، در هرجا که موضوع برای نجاست خمریه محقق بشود در آنجا وجوب احتراز هم می‌آید، در هرجا که موضوع برای نجاست دمویه باشد در آنجا وجوب احتراز می‌آید، در هرجا که موضوع مشخص و معیّن باشد در آنجا تکلیف می‌آید، در هرجا که موضوع مردّد باشد در آنجا تکلیف می‌آید، چه محذوری در اینجا هست؟!