نکاتی در باب اجتهاد و شمّ‌الفقاهة

ایشان می‌فرمودند که اصلاً حقیقت قربانی و روح حاکم بر قربانی به این نحوه کأنّ خود حاجی دارد خودش را ذبح می‌کند و ازبین می‌برد و تخریب می‌کند، این حالات باید بر روح حاجی حاکم باشد حالا به فقرا هم نمی‌رسد، نرسد. این حکایت از این نظر می‌کند که این مرد به این ملاکات رسیده است، یعنی به این نحوه از بیان مسائل و اینها رسیده است که این نحوه فتوا می‌دهد. این مسئلۀ فتوایی است.

جایگاه روحیۀ عرفانی در اجتهاد و فتوا

ما قطعاً باید آن روح عرفانی حاکم بر شرع را در مسئلۀ فتوا ملاحظه کنیم قطعاً باید مدّنظر قرار بدهیم والاّ می‌شود یک فتوای کلاسیک تئوری و به یک نحوه روزمره‌ای که بالأخره نه حسابی دارد و نه هیچ...، فقط یک مشت قواعد را سرهم کردن و یک مسئله‌ای را بیرون دادن و بدون هیچ‌گونه توجه به آن روح حاکم که پیغمبر طبعاً از ما این را می‌خواهد. آنچه که پیغمبر و امام علیه‌السّلام ـ و الآن امام زمان ـ از ما می‌خواهد این است؛ امام زمان از ما می‌خواهد تا جایی که می‌توانی خودت را به آن روح نزدیک کن، نه‌اینکه فرمول بذاری یک چیزی بیرون بدهی که اصلاً خود آدم هم نمی‌فهمد و دچار شک و ریب می‌شود که اگر امام بود استنباط شرع همین بود؟! و بعد هم با «للمُخطیء أجرٌ واحد و للمصیب أجران»¹ مسئله را تمام کنیم و به‌عنوان اینکه ما در زمان انسداد هستیم و تمسک به اصول در هر جایی رایج و دارج باشد و به‌عنوان عدم وصول به دلیل مبیّن دست ما باز باشد و مبسوط الید باشیم و هر حکمی را بگوییم، قضیه این‌طور نیست.

تلمیذ: جمع بین این دو قضیه چگونه است که هم به دست فقرا برسد و هم شخص به آن تجرد برسد؟

استاد: خود آن مکان و بودن حاجی در کنار قربانی و در آن محل اهمیت دارد اگر این‌طور باشد پس چرا انسان مکه می‌رود همین‌جا بنشیند دور این خانه به‌عنوان طواف بگردد؟! چرا شما زیارت امام رضا ـ علیه‌السّلام ـ می‌روید؟! از همین‌جا بنشینید بگویید: السّلام علیک یا امام رضا! خود آن مکان یک اثری دارد هیچ وقت آن اثر در بعید نیست و به‌خاطر همان لحاظ قربانی باید در آن منطقه باشد این منطقه، منطقه‌ای‌ است که مورد جذبه قرار گرفته است. این منطقۀ منا مورد جذبه قرار گرفته است حالا یک متر آن‌طرف یا یک کیلومتر آن‌طرف خیلی اهمیت ندارد، حالا نور نیامده همین‌جا بایستد و یک سانتی متر این‌طرف و آن‌طرف نرود تا بگوییم که چون یک سانت این‌طرف آمد این یک سانت با هزار فرسخ دیگر تفاوتی ندارد! میل و شاقول بگذارید که کلّۀ گوسفند این‌طرف نرود دمش آن‌طرف نرود، این‌طور نیست!