نکاتی در باب اجتهاد و شمّ‌الفقاهة

پس ادراک مسئلۀ روحی احکام و جنبۀ نورانیت احکام که عبارت از رسیدن به ملاکات فقهی به‌واسطۀ اطلاع بر مسائل عرفانی است و تأثیر بسیاری در کیفیت استنباط و فتوا و تغییراتی که ممکن است نسبت به مسئلۀ واحد در مصادیق مختلف برای مجتهد پیدا بشود، دارد.

مسئله واحد است اما آن تغییرات در هر جایی برای او... و این‌هم کشکی نیست بلکه براساس روایات است ولی چگونگی فهم از روایت مهم است؛ کیفیت فهم از روایت مهم است. مثل اینکه فرض کنید همین روایت را جلوی ما بگذارند ما بگوییم: قربانی [نباید از منا خارج باشد.]...

[از مرحوم علاّمه [طباطبائی] ـ رضوان الله تعالی علیه ـ ]راجع به همین قضیۀ قربانی سؤال شد که اگر انسان بداند که این قربانی به فقرا نمی‌رسد و گوشت قربانی و لحمش مطروح فی الأرض و خلاصه فاسد می‌شود، آیا دراین‌صورت می‌تواند به جای دیگر منتقل کند؟! مرحوم علاّمه فرمودند: نه نمی‌تواند منتقل کند. بعد علت را این‌طور فرمودند که مهم در مسئلۀ قربانی رسیدن روح و حقیقت اضحیه به این حاجی است و اشکال ندارد که همان اضحیه ازبین برود حتی به فقرا هم نرسد و خراب و فاسد بشود، این تازه بهتر می‌تواند از آن روحش [بهره ببرد] چرا که خدا برایش به‌واسطۀ این قربانی مهیا و مُعَدّ کرده به‌واسطۀ آن بهتر می‌تواند به آن قربانی و روح قربانی برسد. کأنّ در مسئلۀ قربانی یک نوع مباشرت بین حاجّ و آن قربانی در آن مکان باید وجود داشته باشد تا بتواند استفاده کند فلهذا بزرگان در گذشته خودشان می‌رفتند مباشرت می‌کردند یعنی خودشان در مسلخ می‌رفتند یا خودشان ذبح می‌کردند یا دستشان را روی دست ذابح قرار می‌دادند که او ذبح می‌کند دست آنها هم حرکت کند که خود شخص حاجّ ببیند و رؤیت کند. این یک حالتی در انسان به‌وجود می‌آورد که اگر انسان نیابت بگیرد این حالت نیست، کمتر است حالا اگر در شهر خودش باشد که اصلاً هیچ، طبعاً به این کیفیت نخواهد بود.