بیان دلیل عقلی بر برائت

من‌باب‌مثال چرا می‌گویند: «الحدود تُدرؤ بالشبهات»؟!¹ چون آنجا مسئلۀ مهم است اما فرض کنید در موارد عادی مثل نجاسات و طهارات و امثال‌ذلک می‌گویند: قاعدۀ برائت و اصالة الحل و امثال‌ذلک جاری کنید. اگر شما در یک جا شک دارید بین حلّیت زوجه شما و اجنبیه، نمی‌توانید قاعدۀ اصالة الحل جاری کنید. چرا؟! چون در اینجا مسئلۀ ناموس هست مسئلۀ حرمت مواقعه با یک اجنبیه است. نمی‌شود گفت: اینکه شبیه اوست پس إن‌شاءالله اوست! اصلاً بعضی از توأمی‌ها (دوقلوها) هستند که خیلی شبیه هم هستند!

من دوتا برادر را دیدم ـ البته شاید بقیه خواهر هم دیده باشند! ـ که من نمی‌توانستم تشخیص بدهم بعد از مدتی یکی از آنها کمی از یکی دیگری چاق‌تر شد ما توانستیم تشخیص بدهیم! حالا اتفاق می‌افتد یک آقایی وارد خانه‌اش می‌شود این زن هم یک زن غیر ملتزم است و به او نمی‌گوید که من زن تو هستم یا زن برادر تو هستم، نمی‌گوید! اینجا باید چه‌کار کند؟! می‌گوید: لا مروّت بالأخره بگو چشممان را باز کنیم یا ببندیم! می‌گوید: باز کن! چه کسی می‌گوید: ببند؟! می‌گوید: در اینجا فلان است [حرمت و حلّیت است] می‌گوید: نه! من نمی‌گویم حالا خودت هر کاری خواستی بکن! آیا در اینجا جایز است که وطی کند؟! واقعاً جایز است؟! حرام است! آیا اینجا آنجاست که بگویم: قبح عقاب بلا بیان؟! شارع می‌گوید: باید جلویش را می‌گرفتی! مگر هر جایی که چیز است باید راه داد؟! نه‌خیر. در اینجا چون مسئله، مسئلۀ مهم و خطیر است در اینجا چه کسی گفته است: قبح عقاب بلا بیان؟! در اینجا آیا مواقعه کردن و بعد کشف خلاف شدن، مفسده بر این مترتّب است یااینکه جلوی خودت را بگیری تااینکه قضیه روشن بشود که آیا عیال توست یا عیال تو نیست؟!

پس عقل بیخود قاعده جعل نمی‌کند، بلکه عقل می‌داند در کجا قاعده جعل کند؛ در آن جایی که می‌گوید: دفع ضرر محتمل واجب است در آنجایی است که عقلاء بر آن قضیه اقدام نمی‌کنند. درست شد؟! حتی در محکمه اگر بگوید: من نمی‌دانستم، قاضی می‌گوید: غلط کردی نمی‌دانستی! توقف می‌کردی! ما می‌گوییم که اینها همه قاعدۀ عقلی است. این یک مسئله بود.