بیان دلیل عقلی بر برائت

در بحث لا ضرر و لا ضرار یکی از اشکالاتی که مطرح می‌کنند این است که نسبت به این قاعده تخصیص اکثر لازم می‌آید به‌خاطر اینکه در بسیاری از موارد مثل احکام جهاد، صوم، حج، ایثار، انفاق، زکات، خمس و تمام اینها همه ضرر می‌کنند این ضرر، اکثر است؛ درحالی‌که این مطلب، مطلب بیخودی است به‌جهت اینکه ضرر در آنجایی است که منفعتی بر انسان مترتب نشود. ضرر در آنجایی است که عقلاً منقصتی بر انسان و مال انسان وارد بشود.

از جهاد دیگر بالاتر نداریم چون قتل نفس است ﴿إِنَّ ٱللَهَ ٱشۡتَرَىٰ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَنفُسَهُمۡ وَأَمۡوَٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلۡجَنَّةَ﴾¹ جنّت در اینجا مترتّب بر این استشهاد در راه خدا است و این خیلی بالاتر از این است که شخص خودش بمیرد مثلاً یک میکروبی در شکم او وارد شود یا فرض کنید سرطان بگیرد و از پای درآید. سرطان یک عامل مادی است اگر بیاید چه‌کار می‌کنیم؟! چه فرقی می‌کند مردن، مردن است پس خدا خیلی منّت بر سر ما گذاشته است که به‌واسطۀ جهاد در راه خودش بهشت را به ما داده است به‌خاطر اینکه اگر کشته نمی‌شدی از کوه پرت می‌شدی می‌مردی! فرقی که نمی‌کرد شاید آن بدتر از این باشد در راه خدا با یک تیر در سرت می‌زنند می‌میری و اصلاً مردن را نمی‌فهمی؛ اما از کوه پرت شوی آن‌قدر معلّق می‌زنی، سرت به سنگ می‌خورد، پایت می‌شکند، دستت می‌شکند و هزارتا جان می‌دهی تا پایین برسی، آخر هم هیچ بهشتی در کار نیست! درست شد؟!

پس در واقع خدا دارد بر سر ما منّت می‌گذارد که ﴿إِنَّ ٱللَهَ ٱشۡتَرَىٰ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَنفُسَهُمۡ وَأَمۡوَٰلَهُم بِأَنَّ لَهُمُ ٱلۡجَنَّةَ﴾، مالی را که دزد می‌برد نه ثوابی به شما می‌دهند نه عقاب دارد اما خدا می‌گوید: آقا با دست خودت این مال را بردار به فقرا بده، به این ثواب هم می‌دهم حالا این منّت نمی‌خواهد؟! جانی را که در هر دقیقه‌ای در معرض هزاران هزار آفت و بلیه است را می‌گوید: در راه خدا بده. همین‌طور حج، خمس، زکات و امثال‌ذلک همین است.