
بررسی دلیلیت اجماع بر برائت (2)
دلیلیت اجماع بر برائت در این جلسه به نقد مبانی مختلف حجیت اجماع در اصول فقه اختصاص دارد. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با بررسی تقریرهایی مانند قاعده لطف، تلازم عادی میان اجماع و رضایت امام، علم اجمالی به وجود امام در میان مجمعین، و فرض کشف رضایت امام از اجتماع فقهاء، نشان میدهد هیچیک از این مبانی اجماع را دلیل مستقل و قابل اتکا اثبات نمیکند. ایشان توضیح میدهد که بخش مهمی از این استدلالها یا به علم شخصی، یا به تلازمهای اتفاقی، یا به حدسهای غیرقابل تعمیم برمیگردد و بنابراین برای همه فقها در همه اعصار حجیت ندارد. همچنین اجماع منقول بهسبب حدسی بودن و عدم انطباق با معیار «صدق العادل» از نظر ایشان مخدوش است و نمیتواند جایگزین سنت یا دلیل مستقل شرعی شود. در نهایت، اجماع در این مسئله نه دلیل مستقل است و نه کاشف معتبر از قول معصوم، و تنها سیره عقلاییه در اصل برائت باقی میماند.
بررسی دلیلیت اجماع بر برائت (2)
توضیحات:
دلیلیت اجماع بر برائت در این جلسه به نقد مبانی مختلف حجیت اجماع در اصول فقه اختصاص دارد. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی با بررسی تقریرهایی مانند قاعده لطف، تلازم عادی میان اجماع و رضایت امام، علم اجمالی به وجود امام در میان مجمعین، و فرض کشف رضایت امام از اجتماع فقهاء، نشان میدهد هیچیک از این مبانی اجماع را دلیل مستقل و قابل اتکا اثبات نمیکند. ایشان توضیح میدهد که بخش مهمی از این استدلالها یا به علم شخصی، یا به تلازمهای اتفاقی، یا به حدسهای غیرقابل تعمیم برمیگردد و بنابراین برای همه فقها در همه اعصار حجیت ندارد. همچنین اجماع منقول بهسبب حدسی بودن و عدم انطباق با معیار «صدق العادل» از نظر ایشان مخدوش است و نمیتواند جایگزین سنت یا دلیل مستقل شرعی شود. در نهایت، اجماع در این مسئله نه دلیل مستقل است و نه کاشف معتبر از قول معصوم، و تنها سیره عقلاییه در اصل برائت باقی میماند.
بررسی دلیلیت اجماع بر برائت (2)
13کلام صحیحی از مرحوم آقای عسکری در مجلس علامه طهرانی
اتفاقاً خلاف قضیه هم خودش لطف است! شخصی میگفت: وقتی که این برنامههای شریعتی در تهران و اینها بهوجود آمده بود خیلی احساس ناراحتی میکردم. در یک مجلسی بودیم که در آن مجلس این آقای سید مرتضی عسکری که دربارۀ عایشه کتاب دارد1 بودند مرحوم آقا2 ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ و آقای کرمانشاهی و عدّهای بودند. صحبت از همین شد که [شریعتی] از اهل تسنن در خطابههایش میخواند و از مدارک آنها استفاده میکند. آقای عسکری یک حرف خوبی زد؛ گفت که آقا اصلاً بهنظر من این الآن یک نعمتی است که او آمده این مطلب را گفته است گرچه آدم معاند است و فلان است اما آخوندها بروند مطالعه کنند، روایات اهل تسنن را ببینید، به مدارک آنها مراجعه کنند!
این واقعاً حرف درستی است در بعضی از اوقات ما میبینیم که مخالفین، اصلاً لطف هستند ـ نهتنها این موافقین اجماع ـ اصلاً مخالف، لطف است اگر شخصی نیاید شبههای مطرح نکند که بنده دنبال رفع شبهه نمیروم، مطالعه نمیکنم.
تلمیذ:...
استاد: این تأیید یعنی تأیید فرهنگی، تأیید رشد. چرا شما از اینطرف نمیگیرید؟! لعلّ اینکه امام زمان آمده این مطالب و این شخص را آورده است! حالا نهاینکه امام زمان... ولی بالأخره یک جریانی است که بهدست حضرت هست و حضرت برای اینکه این جریان بهوجود بیاید به شخص معاند و منافق هم بال و پری میدهد که بیاید مطرح کند و در بعضی اوقات اصلاً معاند هم نیست؛ اما بالأخره شخص یک فکری دارد، یک نظری دارد و میآید مطرح میکند مثل همین نظراتی که اخیراً آمدند مطرح کردند. نظرات باز و گستردهای مطرح شده است.
بالأخره نظر، نظر است و یک عالم دینی باید برای این مسائل حل پیدا بکند. ما نمیتوانیم در سر فرد بزنیم و بگوییم که فکر نکن؛ بلکه باید برای فکر او راه صحیح پیدا کنیم. فکر افراد در اختیار و در قدرت ما نیست. حتی اگر زبان آنها در اختیار ما باشد تا آن را ببُریم و ببندیم ولی جلوی فکر آنها را نمیتوانیم بگیریم. یک عالم دینی باید برای فکر آنها چاره بیندیشد چون او فکر را میکند، شخص فکر را انجام میدهد، امروز نه، فردا ما مسئول هستیم. درست شد؟! این را میبینیم یک شبههای بهوجود میآید انجام میشود و میرود.
- منظور کتاب نقش عایشه در تاریخ اسلام است. «محقق»
- علامه آیة الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی رضوان الله تعالی علیه.
