
بررسی حدیث سعه (2)
بررسی حدیث سعه (2) در کلام آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی به تحلیل مجموعهای از روایات باب تعادل و تراجیح میپردازد که مضمون مشترک آنها «فی سعة» و توسعه در هنگام عدم علم به حکم است. جلسه با بررسی روایت «إذا لم تعلم فموسع علیک بأیهما أخذت» از امام رضا علیهالسلام آغاز میشود و سپس چند روایت دیگر از امام صادق و امیرالمؤمنین علیهالسلام در موارد اختلاف حدیث، شبهات موضوعیه و وضعیت اموال مشکوک بررسی میگردد. در ادامه، تفاوت موارد شبهه، نقش علم در رفع حیرت و نسبت این روایات با اصل برائت و احتیاط تحلیل میشود. بخش مهمی از جلسه به نقد دیدگاه مرحوم آخوند خراسانی در تفسیر «ما لا یعلمون» به حکم واقعی مجهول اختصاص دارد و اشکالاتی مانند تعارض با ادله احتیاط، ضعف دلالت بر علم به واقع و اشکال تفکیک حکم واقعی و ظاهری مطرح میشود. در پایان، نسبت ادله احتیاط با روایت سعه و امکان حکومت یا تعارض میان آنها مورد بررسی قرار میگیرد و بحث به سمت تبیین دقیقتر مفهوم «سعه در تکلیف» پیش میرود.
بررسی حدیث سعه (2)
توضیحات:
بررسی حدیث سعه (2) در کلام آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی به تحلیل مجموعهای از روایات باب تعادل و تراجیح میپردازد که مضمون مشترک آنها «فی سعة» و توسعه در هنگام عدم علم به حکم است. جلسه با بررسی روایت «إذا لم تعلم فموسع علیک بأیهما أخذت» از امام رضا علیهالسلام آغاز میشود و سپس چند روایت دیگر از امام صادق و امیرالمؤمنین علیهالسلام در موارد اختلاف حدیث، شبهات موضوعیه و وضعیت اموال مشکوک بررسی میگردد. در ادامه، تفاوت موارد شبهه، نقش علم در رفع حیرت و نسبت این روایات با اصل برائت و احتیاط تحلیل میشود. بخش مهمی از جلسه به نقد دیدگاه مرحوم آخوند خراسانی در تفسیر «ما لا یعلمون» به حکم واقعی مجهول اختصاص دارد و اشکالاتی مانند تعارض با ادله احتیاط، ضعف دلالت بر علم به واقع و اشکال تفکیک حکم واقعی و ظاهری مطرح میشود. در پایان، نسبت ادله احتیاط با روایت سعه و امکان حکومت یا تعارض میان آنها مورد بررسی قرار میگیرد و بحث به سمت تبیین دقیقتر مفهوم «سعه در تکلیف» پیش میرود.
بررسی حدیث سعه (2)
7یک وقتی منظور از راوی که دارد سؤال میکند یهود و نصاریٰ را درقبال مجوس قرار میدهد بااینکه مجوس هم از اهل ذمه است ولی از نقطهنظر طهارت و نجاست دارد در اینجا به این مسئله توجه میکند؛ «لاَ نَعلَمُ أ سُفرَةُ ذِمّیٍّ هیَ أم مَجوسیٍّ» که اکل لحمش جایز باشد ـ اگر حالا مسلم باشد که بحثی نیست ـ ذمی و یهود و نصاریٰ، اگر یادتان باشد ما در بحث طهارت ذبح اهل کتاب گفتیم که یهود ذبحشان اشکال ندارد، و حتی نصاریٰ هم اگر اسم ببرند حتی اسم اَب را ببرند باز اشکالی ندارد که طائفهای هستند که میبرند. اتفاقاً اینهم از آن مسائلی است که خلاصه باید روی آن دقت بشود، حالا بعد از این عرضی بکنیم ببینیم که با این وضعمان چطور میتوانیم اینها را جمعآوری بکنیم.
در اینجا به حضرت عرض میکند که «لاَ نَعلَمُ أ سُفرَةُ ذِمّیٍّ هیَ أم مَجوسیٍّ؛ ما نمیدانیم سفرۀ ذمیاست یا سفرۀ مجوس است» بنابراین اگر سفرۀ ذمی باشد لحمش اشکال ندارد. این روایت را هم ما آنموقع خواندیم یا مجوسی باشد که لحمش اشکال دارد. علیٰأیّحال حضرت میفرماید که اگر مجوسی هم بود: «هُم فی سَعَةٍ مِن أكلِها حَتَّى یَعلَموا»
تلمیذ: این مورد برای فتوای حضرت عالی دلیل میشود.
استاد: بله روایاتی که داریم که حضرت میفرماید: تا سه روز اطعام کنید به اهل مرزها و اهل حدود و اینها،1 یکی از شرایط ذمه را اطعام ثلاثه ایام قرار میدهند، در آنجا هم گفتیم که قطعاً در این اطعامشان گوشت هم هست؛ از یکطرف گوشت هست، از یکطرف نمیدانیم دستشان را به آن غذا میزنند، اینها همه دلالت بر طهارت لحم اینها میکند، این را هم عرض کردم که بعضیها آن روایت را از اهل سنت نقل میکنند «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» علیٰأیّحال ما در کتب خاصه روایاتی که این را تأکید بکنند داریم پس از نقطهنظر اصل انتساب روایت و صحت مفاد روایت، شکی وجود ندارد ولی خب موارد مختلفه فرق میکند.
- . وسائل الشیعة، ج ۱۷، أبوابُ ما یُكتسبُ بِهِ، بابُ جوازِ النُّزولِ على أهلِ الذِّمّةِ و أهلِ الخراجِ ثلاثة أیّامٍ و لا یُنزلُ على المُسلِمِ إلاّ بِإذنِهِ، ص ۲۲۲:
«عن مسعدة بنِ زیادٍ عن جعفرٍ عن أبیهِ علیهِما السّلامُ : ”أنّ رسول اللهِ صلّى اللهُ علیهِ و آلِهِ أمر بِالنُّزولِ على أهلِ الذِّمّةِ ثلاثة أیّامٍ“.»
ترجمه: «از مسعده بن زیاد از امام جعفر صادق از پدرش علیهماالسّلام روایت است: ”رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم امر به سه روز نزول و بر منزل اهل ذمّه وارد شدن فرمود“.» (محقق)
- . وسائل الشیعة، ج ۱۷، أبوابُ ما یُكتسبُ بِهِ، بابُ جوازِ النُّزولِ على أهلِ الذِّمّةِ و أهلِ الخراجِ ثلاثة أیّامٍ و لا یُنزلُ على المُسلِمِ إلاّ بِإذنِهِ، ص ۲۲۲:
