بررسی حدیث سعه (2)

أعوذُ بِالله مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم

بِسمِ الله الرَّحمَنِ الرَّحیم

تا آنجایی که من راجع به این روایت تحقیق کردم اثری در کتب خاصه با این لفظ ندیدم؛ «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» اگر شما دیدید بیاورید چون من به‌دنبالش می‌گردم حتی در همین فهرست بحار نگاه کردم چندتا روایت بود اما می‌خواستم عین حدیث را ببینم و مشتقاتش را ببینم که در این ‌زمینه هست. در نوشته‌های قبلی هم که از سابق داشتم لفظ «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» را ندیدم. علیٰ‌أیّ‌حال بحث فعلاً ادامه دارد و ختم نمی‌شود.

ذکر روایاتی در باب تعادل و تراجیح

یکی راجع به روایاتی که در این ‌زمینه از عامّه هست بااینکه من خودم نرم‌افزارش را هم دارم ولی اصلاً حوصلۀ رفتن و مراجعه به سی‌دی و کامپیوتر و اینها را ندارم یعنی اصلاً مجالش را ندارم. حالا راجع به عامه شما تحقیق کنید.

ظاهراً مرحوم آشتیانی یا شخص دیگری من دیدم که گفته بود این حدیث از عامه است منتها یا یک سعته مما دارد حالا شما در منابع شیعه راجع به همین روایت و مشتقاتش تفحّص بکنید¹ علیٰ‌أیّ‌حال ببینید به این لفظ یا مشابه این لفظ وارد شده است؟ قطعاً راجع به شیعه این لفظ یک روایت از روایتی است که البته این روایت در بحث تعادل و تراجیح معمولاً محل استفاده قرار می‌گیرد حالا ما در اینجا آوردیم.²

روایت اول:

ما روی عَن الحسنِ بنِ الجَهم عن الرِّضا علیه‌السَّلام: قالَ قلتُ لَه: یَجیئُنا اَلأحادیثُ عنكُم مختلِفةً.

قال: «ما جاءكَ عَنّا فَأعرِضهُ علَى كتابِ اللهِ عزوجلَّ و أحادیثِنا فَإن كانَ یُشبِهُهُما فَهوَ مِنّا وَ إن لَم یَكُن یُشبِهُهُما فَلَیسَ مِنّا.»

قلتُ: یَجیئُنا الرَّجُلانِ وَ كِلاهُما ثِقَةٌ بِحَدیثَینِ مُختلِفینِ فَلا نَعلَمُ أیُّهما اَلحقُّ.

فَقالَ: «إذا لَم تَعلَم فَموَسَّعٌ علیكَ بِأیِّهما أخَذتَ.»³

در اینجا «فَموَسَّعٌ عَلیك» با «فی سعة» فرق نمی‌کند. لحن روایت مفادش با «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» یکی است، چرا؟ چون در «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» دوران امر بین وجوب و اباحه یا بین حرمت و اباحه است. در این روایت هم دوران امر بین وجوب و اباحه یا حرمت و اباحه یا وجوب و حرمت هست یعنی از نقطه‌نظر مفاد یکی هستند گرچه اختلافی دارند که آن اختلاف را بعداً عرض می‌کنیم. در اینجا دلیل بر وجوب دلیل تکلیفی هست اما «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» اعمّ از آنجایی است که دلیل بر تکلیف باشد یا دلیل بر تکلیف نباشد، که آن وجه افتراقش است اما وجه اجتماعش این است که «إذا لَم تَعلَم فَموَسَّعٌ علیكَ بِأیِّهما أخَذتَ » شما می‌خواهید به روایت اباحه اخذ بکنید یا اگر می‌خواهید به روایت تحریم اخذ بکنید [فرقی ندارد]. در اینجا یا به روایت وجوب اخذ بکن و از باب احتیاط انجام بده یا به روایت اباحه اخذ کن و انجام بده. این مفاد یکی است.