بررسی حدیث سعه (1)

وقتی که ما ادلّۀ احتیاط را علم‌آور بدانیم بنابراین این «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» نمی‌تواند در اینجا با او مقابله کند؛ چون آنها هم می‌گویند که ادلّۀ احتیاط برای ما علم‌آور است و ما ملزم به متابعت از ادلّۀ احتیاط می‌باشیم. روایت «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» مورد مانحن‌فیه در مورد شک را بر جهل تطبیق می‌کند؛ یعنی درصورتی‌که مکلف در ظرف جهل باشد در سعه هست. اخباریون می‌گویند: ما جهل نداریم، ما عالم هستیم؛ عالم به وجوب احتیاط هستیم در موارد شبهات حکمیه ـ چه وجوبیه یا تحریمیه ـ البته عرض کردم مسئلۀ وجوبیه یا تحریمیۀ آن بنا بر اختلاف تفاوت دارد، قطعاً تحریمیه هست. این اشکالی است که مرحوم شیخ در رسائل بر این استدلال کرده‌اند.¹

پاسخ آخوند به اشکال شیخ

جوابی را که مرحوم آخوند می‌دهند ـ این را فعلاً به‌نحو اجمال می‌گوییم تا اینکه بعداً مفصل بگویم که صورت بحث ببینیم به کجا می‌رسد ـ این است که منظور از «ما لا یعلمون» را به معنای حکم الله واقعی می‌دانیم. مردم در سعه هستند از چه؟! از وجوب احتیاط؟! [این را] در اینجا ندارد. مردم در سعه هستند از ترک احتیاط؟! این در اینجا نیست؛ پس مردم در سعه هستند از حکم واقعی. وقتی که منظور حکم واقعی شد پس این روایت هیچ ارتباطی با ادلّۀ وجوب احتیاط ندارد؛ برفرض اینکه ادلّۀ وجوب احتیاط دلالت بر علم کنند. بنابراین ادلّۀ وجوب احتیاط می‌گویند که در جایی که شما علم به حکم الله واقعی ندارید واجب است احتیاط کنید. «الناسُ فی سعةِ ما لا یَعلمون» می‌گوید: در جایی که علم به حکم الله واقعی ندارید می‌توانید احتیاط نکنید، چون اگر احتیاط بکنید دیگر «فی سعةٍ» معنا ندارد فی ضیقٍ می‌شود و ضیق در مقابل سعه است.

بنابراین این دو روایت در اینجا با همدیگر تعارض می‌کنند؛ آن‌وقت ما باید دنبال مرجحات بگردیم که آیا ادلّۀ احتیاط را بر این حدیث سعه ترجیح بدهیم، یا حدیث سعه بر ادلّه احتیاط ترجیح پیدا می‌کند، این جواب مرحوم آخوند از این اشکال شیخ بر این روایت دفاعاً از اخباریین بود.²