
روایات راجع به حلّیت مشتبه (3)
دیدگاه مرحوم شیخ انصاری
اختصاص روایات حلّ به شبهه موضوعیه، محور اصلی این جلسه در بررسی کلام مرحوم شیخ انصاری در کتاب رسائل است. ایشان روایات «کل شیء فیه حلال و حرام» را ناظر به شبهه موضوعیه میداند و با دو قرینه اصلی، یعنی ظهور «فی انقسام فعلی» و منشأ اشتباه که وجود حلال و حرام بالفعل است، این اختصاص را اثبات میکند. در ادامه، با تأکید بر قید «بعینه» در روایت، توضیح داده میشود که غایتِ معرفت به حرام تنها در مواردی معنا دارد که دو قسم حلال و حرام بالفعل در موضوع موجود باشد، نه در شبهات حکمیه. همچنین با تحلیل مثالهایی مانند اکرام عالم و فسق، تفاوت میان جهل حکمی و شبهه موضوعی روشن میشود. در پایان نتیجه گرفته میشود که این روایات ارتباطی با شبهات حکمیه ندارند و صرفاً در موارد تردید موضوعی کاربرد دارند.
روایات راجع به حلّیت مشتبه (3)
توضیحات:
اختصاص روایات حلّ به شبهه موضوعیه، محور اصلی این جلسه در بررسی کلام مرحوم شیخ انصاری در کتاب رسائل است. ایشان روایات «کل شیء فیه حلال و حرام» را ناظر به شبهه موضوعیه میداند و با دو قرینه اصلی، یعنی ظهور «فی انقسام فعلی» و منشأ اشتباه که وجود حلال و حرام بالفعل است، این اختصاص را اثبات میکند. در ادامه، با تأکید بر قید «بعینه» در روایت، توضیح داده میشود که غایتِ معرفت به حرام تنها در مواردی معنا دارد که دو قسم حلال و حرام بالفعل در موضوع موجود باشد، نه در شبهات حکمیه. همچنین با تحلیل مثالهایی مانند اکرام عالم و فسق، تفاوت میان جهل حکمی و شبهه موضوعی روشن میشود. در پایان نتیجه گرفته میشود که این روایات ارتباطی با شبهات حکمیه ندارند و صرفاً در موارد تردید موضوعی کاربرد دارند.
روایات راجع به حلّیت مشتبه (3)
10این مطالبی که عرض کردیم تمام آنچه بود که از دیگران یا همینطور آنچه که بهنظر میرسید نسبت به قرائنی که دلالت میکرد بر اینکه این شبهه اختصاص به شبهۀ موضوعیه دارد بود.
البته شارحین وافی در اینجا مطالبی گفتهاند که عرض شد دلالت بر توسعه میکند و یَحتَمِلُ الحرمة و الحلّیة است یااینکه «فیه حلالٌ و حرامٌ» را به لحم حمیر زدهاند و دایرۀ آن را وسیع گرفتهاند و با عدم قول به فصل، سریان به شبهات حکمیه دادهاند. یا همینطور مرحوم فاضل نراقی بعضی از شئونی را اضافه کردهاند که دیگر من میبینم طرح این مسائل فقط تطویل بلا طائل است.
آنچه که مسلّم است این است که قطعاً این روایت مربوط به شبهات موضوعیه است و هیچ ارتباطی با شبهات حکمیه ندارد. جلسۀ بعد هم تقریرات مرحوم والد ـ رضوان الله تعالیٰ علیه ـ را نقل میکنم.
البته در بحث تعارضها میگوییم؛ تعارضی را که بین استصحاب و این قاعده هست همینطور بین اصل و علم اجمالی یا بین قواعد را میگوییم. فعلاً خیلی کار داریم. منظور این است که باید بنشینیم حالا تا هر جا کشید! ما عجلهای خلاصه برای مجتهد شدن خودمان نداریم! حالا شما عجله دارید، ما که هستیم!
اللهم صل علی محمد و آل محمد
