روایات راجع به حلّیت مشتبه (1)

ببینید اینها خیلی مهم است؛ رعایت این مسائل چقدر ممکن است در قضاوت یک قاضی تأثیر بگذارد، چه خون‌هایی ممکن است این وسط ریخته نشود، چه عرْض‌هایی ممکن است [هتک] نشود، قاضی [باید] کیفیت برخورد شرع را با مجرم بداند و بداند که هرکدام از اینها یک حکم اختصاصی به خودش را دارند. امام علیه‌السّلام نمی‌خواهد حد جاری کند می‌گوید: برو پی کارت، برو توبه کن، برو اصلاً ندیدی، برو چه می‌گویی، اصلاً تخیّل کردی تصور بود، اشتباه بود، خواب دیدی، مدام می‌خواهد مطلب را برای او مشتبه کند که این حد را حتی الإمکان از او بردارد. از آن‌طرف هم بهشت و جهنم دست خود امام است! وقتی این‌طوری او را هُل می‌دهد و می‌گوید: برو پی کارت، خودش هم موقع جهنم به دادش می‌رسد! آیا غیر از این است؟! امام به ما هم این‌طور یاد می‌دهد می‌گوید: باید این‌طور بود علیٰ‌أیّ‌حال این مسئله هست.

یااینکه [در ادامۀ روایت] حضرت می‌فرماید: عبدی ممکن است حرّ باشد و او را فروخته‌اند یااینکه فرار کرده یا از تحت ولایت و حکومت مولا خارج شده و خودش را به بیع شخص دیگر درآورده است، برای اینکه زیر بار آن امر و نهی مولا نرود و امثال‌ذلک... روایات در اینجا مختلف هستند.

نظر روایات به شبهات موضوعیه در وهلۀ اول

شکی نیست که این روایت در وهلۀ اول ناظر به شبهات موضوعیه است؛ یعنی چون امام علیه‌السّلام می‌فرماید: «كُلُّ شیءٍ هو لك حلالٌ»، این معنا ندارد که ناظر به شبهات حکمیه باشد مثل شبهات حکمیه‌ای که در آن حلال و حرام هست؛ شرب توتون یا حرام یا حلال است. زنا که حرام است دیگر معنا ندارد که این عمل...

...روایت خیلی صریح است حضرت مثال می‌زنند: «مِثلُ الثَّوبِ یَكونُ قدِ اِشتَرَیتَهُ و هو سَرِقةٌ أوِ المَملوكِ عِندك و لَعلَّهُ حُرٌّ قد باع نَفسَهُ أو خُدِع فَبیعَ أو قُهِرَ أوِ اِمرأةٍ تَحتك و هی أُختُك أو رَضیعتُك» شکی نیست که این روایت دلالت بر شبهات موضوعیه می‌کند.