بررسی حدیث حجب (4)

استاد: بله یعنی می‌بایست که حجب را بگویند، نه آن حرف اول که جایگاهی ندارد.

قیاس حدیث حجب با روایت « إنَّ اللهَ تَبارک و تعالیٰ حدَّ حدوداً فَلا تَعتَدوها...»

نکته‌ای که در اینجا هست و با این مسئله ما یک تتمه‌ای را عرض کنیم و دیگر از بحث مرحوم آقا ضیاء خارج می‌شویم إن‌شاءالله در بحث بعد نظر مرحوم آقا را در این قضیه می‌گوییم و روایت حجب را تمام می‌کنیم. آن نکته این است که این روایت را مستشکل آمده با روایتی که از امیرالمؤمنین علیه‌السّلام هست: «إنَّ اللهَ تَبارک و تعالیٰ حدَّ حدوداً فَلا تَعتَدوها، و فَرضَ فرائضَ فَلا تَنقُصوها، و سَكَتَ عن أشیاءَ لَم یَسكُت عَنها نِسیاناً فَلا تُكَلَّفوها، رحمةً مِنَ الله لَكم فاقبَلوها».¹

قیاس کرده است. مرحوم شیخ در رسائل این مطلب را فرموده است.² مرحوم آخوند تذکر دادند.³ مستشکل این مطلب را بیان کرده است و مرحوم نائینی این مسئله را مورد دقت قرار دادند.⁴ مرحوم کمپانی این حجب را به این روایت تنظیر آوردند.

اشکال بر این قیاس

عرض بنده در اینجا این است که قیاس روایت حجب به این روایت حضرت تمام نیست. چرا؟ چون مقصود از کلام امیرالمؤمنین علیه‌السّلام در اینجا که می‌فرمایند: «سَكَتَ عن أشیاءَ لَم یَسكُت عَنها نِسیاناً» این است که این حکم به مرتبۀ فعلیت رسیده است؛ چون اگر این حکم در مرتبۀ انشاء باشد دیگر دراین‌صورت معنا ندارد که حضرت بفرمایند: «فَلا تُكَلَّفوها» چون حکم در مرتبۀ انشاء است؛ چه انسان سؤال کند یا سؤال نکند مسئله یکی است و تفاوت نکرده است. بالاتر از این که نیست که اصلاً خود امام صادق بداند، از این که بالاتر نیست. حالا امام صادق که حکمی را می‌داند ولی مأمور ‌به عمل نیست خب این چه فایده‌ای دارد؟! این نتیجه‌ای ندارد.

اشکال به مرحوم شیخ و افرادی که خواستند تنظیر کنند و قیاس بین روایت حجب و این روایت امیرالمؤمنین علیه‌السّلام بکنند به‌اینکه روایت امیرالمؤمنین می‌فرماید: «و سَكَتَ عن أشیاءَ لَم یَسكُت عَنها نِسیاناً فَلا تُكَلَّفوها» یعنی حکم، حکم فعلی است؛ نه‌اینکه حکم، حکم انشائی است. حکمی است که به قلب این حجج رسیده است و حجج هم مأمور به تبلیغ هستند و دلیلش: «فَلا تُكَلَّفوها» است. مسئله خالی از این دو شق نیست؛ اگر سؤال بکنید و این سؤال موجب علم شما بشود و درعین‌حال مکلف نباشید پس دیگر اصلاً گفتن معنا ندارد، تکلّف معنا ندارد، چه سؤال بکنم چه سؤال نکنم حکم، حکم واحد است پس: «فَلا تُكَلَّفوها رحمةً مِنَ الله لَكم فاقبَلوها» یعنی چه؟! خودتان را به تکلّف نیندازید یعنی چه؟!