بررسی حدیث حجب (3)

اشکال سوم

پس مشکلی که در اینجا هست این است؛ یعنی یکی از اشکالات اساسی که وارد می‌شد بر اینکه حجب را فقط مختص مستندٌ له دانستند این است که چه فایده‌ای در اینجا هست که از یک ‌طرف اگر در مرتبۀ انشاء بماند که اصلاً موضوع معنا ندارد، اگر در مرتبۀ فعلیت بماند خب چرا امر به عدم تبلیغ که معارضش هست می‌آید؟! این مشکل اضافه بر آن مطلب قبل است که عرض کردم که تشخیص بین این دو اصلاً معنا ندارد این مسئله است که مسئلۀ فعلیت در اینجا مورد خدشه واقع می‌شود که مرحوم کمپانی خواستند درست کنند ولی درست نشده است. مطلب دیگر برای مرحوم آقا ضیاء است.

تلمیذ: مثل اینکه مرحوم شیخ حر این روایت را به شبهات وجوبیه اختصاص داده است.¹ نقطۀ مقابلش را می‌خواهم عرض کنم که شاید این روایت از باب منّةً علی العباد به شبهات تحریمیه باشد به دلیل اینکه الآن بنا بر مبنای شیعه و امامیه تمام...

استاد: ایشان از این باب شبهات وجوبیه می‌گویند که چون وضع در آنجا هست...

تلمیذ: ولی من از جنبۀ دیگر عرض می‌کنم چون ما قائلیم که احکام تابع مصالح و مفاسد است و منّت در جایی صدق می‌کند که انسان یک عمل قبیحی را انجام بدهد و شارع از باب منّت بیاید آن آثار سوء را بردارد که دیگر آن را حلال کرد، اما آن جایی که وجوب دائر مدار مصلحت است خدا می‌خواهد این وجوب را بردارد و حقیقت مصلحت از ما فوت شده است فوت مصلحت منّت بر انسان نیست.

استاد: یعنی می‌خواهد وجوب را بردارد؟!

تلمیذ: چون شما می‌فرمایید که موضوع عنه فرق نمی‌کند یعنی برائت هم نسبت به شبهه وجوبیه و هم نسبت به...

استاد: چرا منّت نیست؟! به‌خاطر اینکه تدارک به‌واسطۀ قضا بکند، به‌واسطۀ قضا تدارک مصلحت بکند، منّة علی العباد آن تدارک را برمی‌دارد. قضا را برمی‌دارد.

تلمیذ: بالأخره مصلحت فوت شده است.