بررسی حدیث رفع (6)

دیگر اینکه حدیث رفع در اینجا احکامی را رفع می‌کند که این احکام مترتب است بر همان موضوعات خودش به عناوین اولیه، این مراد است. 

عدم شمول حدیث رفع نسبت به خطا و نسیان عامدانه

مورد دیگری که جا ماند این است که اگر حدیث رفع بیاید آن خطا و نسیان عن عمدٍ را یعنی مقدماتش، مقدمات عمدی است یا اضطراری که بالاختیار اضطرار شده است را بخواهد بردارد، این خلاف است؛ یعنی این دیگر با امتنان جور درنمی‌آید؛ چون شخص خودش فی‌حدّنفسه بر این قضیه اقدام کرده است و امتنان درصورتی است که شخص مُقدِم بالفعل بر آن مسئله نباشد. مانند قاعدۀ لاضرار؛ قاعدۀ لاضرار قاعدۀ امتنانیه است؛ منتها به ضرر و ضراری متعلق می‌شود که شخص خودش اقدام بر ضرر نکرده باشد؛ ولی اگر شخصی خودش بر یک معاملۀ غبنی اقدام کرده و عالماً و عامداً هم اقدام کرده است قاعدۀ لاضرار در اینجا اثبات خیار نمی‌کند؛ بلکه همان شرط لزوم را ثابت می‌کند و لزوم را در اینجا برنمی‌دارد یا در مورد قاعدۀ حرج هم مسئله همین‌طور است.

متعلق حدیث رفع: عناوین اولیه احکام

مطلبی که در تتمه باقی ماند این بود که آن احکامی که متعلق به موضوعات به عناوین اولیه است آنها را رفع می‌کند؛ اما اگر احکام متعلق به خود خطا بود، متعلق به خود نسیان بود مانند کفاره‌ای که متعلق بر خطا و نسیان است، یااینکه من‌باب‌مثال سجدۀ سهوی که متعلق بر نسیان است و امثال‌ذلک، یا دیۀ خطائی که متعلق بر خطاست من حیث انّه خطاء اینها را چون مقیّد به همین عنوان است [رفع نمی‌کند] همان‌طوری‌که در جلسۀ قبل عرض کردیم، آن موضوع خودش رافع حکم متعلّق به خودش نخواهد بود.

تلمیذ: در مورد ورود به مکه یعنی اگر کسی ماشیاً برود اصلاً اجازه می‌دهند وارد مکه بشود؟

استاد: نمی‌دانم می‌گویند که اجازه می‌دهند، البته ویزا می‌خواهد.

تلمیذ: ویزا داشته باشد باید برود ولی اگر از آن‌طرف راه بسته باشد چطور؟