
بررسی حدیث رفع (6)
ادامۀ طرح و نقد آراء مرحوم آقاضیاء عراقی
حدیث رفع و رفع تنزیلی در اصول فقه، در این جلسه آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی به ادامه نقد دیدگاه مرحوم آقاضیاء عراقی درباره حقیقت رفع در حدیث رفع میپردازند. ایشان ضمن بررسی نظر مرحوم شیخ انصاری درباره نیاز به تقدیر در رفع تنزیلی، به نقد تفسیر آقاضیاء در نفی تقدیر و انتساب رفع به نفس فعل اشاره کرده و بر لزوم توجه به غرض شارع تأکید میکنند. سپس با تبیین تفاوت مجاز و کنایه، نقش دقیق فهم الفاظ در تحلیلهای اصولی روشن میشود. در ادامه، قاعده امتنان و حدود آن بررسی شده و بیان میگردد که حدیث رفع تنها احکامی را برمیدارد که موجب ضیق ابتدایی مکلفاند، نه مواردی که رفع آنها خود منشأ حرج یا تغییر در اصل تکلیف است. همچنین نسبت احکام اولیه، خطا و نسیان و نقش غرض شارع در تعیین دایره رفع تبیین میشود.
بررسی حدیث رفع (6)
توضیحات:
حدیث رفع و رفع تنزیلی در اصول فقه، در این جلسه آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی به ادامه نقد دیدگاه مرحوم آقاضیاء عراقی درباره حقیقت رفع در حدیث رفع میپردازند. ایشان ضمن بررسی نظر مرحوم شیخ انصاری درباره نیاز به تقدیر در رفع تنزیلی، به نقد تفسیر آقاضیاء در نفی تقدیر و انتساب رفع به نفس فعل اشاره کرده و بر لزوم توجه به غرض شارع تأکید میکنند. سپس با تبیین تفاوت مجاز و کنایه، نقش دقیق فهم الفاظ در تحلیلهای اصولی روشن میشود. در ادامه، قاعده امتنان و حدود آن بررسی شده و بیان میگردد که حدیث رفع تنها احکامی را برمیدارد که موجب ضیق ابتدایی مکلفاند، نه مواردی که رفع آنها خود منشأ حرج یا تغییر در اصل تکلیف است. همچنین نسبت احکام اولیه، خطا و نسیان و نقش غرض شارع در تعیین دایره رفع تبیین میشود.
بررسی حدیث رفع (6)
12حالا مثلاً اگر اینها در منزلشان بودند چه چیزی میخوردند؟! حتماً هر روز چلوکباب میخوردند که حالا که موقع مکه است بگویند نمیشود خورد؟! نه، همان غذایی که خانه میخوردند آنجا میخورند. حتی افرادی که میتوانند بیایند و در بین سفر تحصیل مئونه کنند، واجب است انجام بدهند؛ اینطور نیست که فقط باید مئونۀ مجزّا و خارج داشته باشد، اینطور نیست. حتی کسی که میتواند بیاید در سفر و تحصیل مئونه کند باید بیاید؛ مثلاً کفاش است نعّال است نعل میدوزد یا فرض کنید کارگر و خدمه است میآید خدمت میکند پول به او میدهند بیاید انجام بدهد. این قضیه و مسئلۀ جدائی نیست مگر در شهرش چهکار میکرد؟! بله قوت عیال را باید داشته باشد این مسئله هست یعنی موقع خروج و عود در موقع ایاب و ذهاب باید قوت عیال را داشته باشد، نمیشود که گرسنه بمانند، دیگر آن بهجای خود؛ ولی در غیر اینصورت باید برود.
بسیاری از افرادی که جزء کاروانهای طبابت و پزشکی و اینها میروند از من هم سؤال میکنند و میگویند که حج بر ما واجب است؟! میگویم: بله واجب است وقتی که بگویند شما بیایید و در آنجا طبابت کنید واجب است بروید؛ بهخاطر اینکه شما همین کار را در شهر خودتان میکردید. در شهر خودتان طبابت میکردید الآن فرض کنید که اجرت رفتن را مجانی به شما میدهند، در عوض اینکه در آنجا مثلاً طبابت کنید. میگویم: به نفس این طلب برای حج، حج در اینجا واجب میشود. همینطور دربارۀ خدمه است؛ اگر یکی را که کارگر است بهعنوان کارگر میبرند تا کار بکند، حج برایش واجب میشود چون اگر در شهرش بود هم همین کار را میکرد. بله اگر به کسی که کارش خدمت نیست مثل یک طلبه بگویند که چای ببرد و غذا بیاورد؛ اما فرض کنید یک شخصی است که کارگر است و او را به عنوان کارگر میبرند که کار کند، حج بر او واجب میشود.
