ادلۀ قرآنی بر برائت (5)

من‌باب‌مثال مردم یک حج می‌روند نماز طواف معمولی و عمره را خودشان می‌خوانند، نماز طواف حج را خودشان می‌خوانند ولی همین‌که به صلاة نساء می‌رسند، فوری به کسی دیگر نیابت می‌دهند، هم خودشان می‌خوانند و هم دیگری! مسئله خیلی مهم است! یعنی خود عوام هم می‌دانند کجا باید احتیاط بکنند و در جایی که مسئله مهم است خود انسان احتیاط می‌کند به‌خاطر اینکه بعداً ریشش گیر نباشد؛ ولی صحبت در این است که [اگر] ما بگوییم که این احتیاط ملزم است به‌نحوی‌که مخالفت با احتیاط موجب عقاب بشود، این خلاف ما أنزل الله است.

تلمیذ: آیۀ قبل هم همین بود! یعنی احتیاط کنند خوب است!

استاد: بله، احتیاط خوب است؛ در هر جایی احتیاط خوب است. حالا فرض کنید انسان در یک مورد، شبهۀ حرمت دارد ولو به شبهۀ ضعیف خب احتیاط می‌کند ولی یک وقتی این احتیاط موجب وسواس نشود یعنی خود احتیاط در اینجا خلاف احتیاط می‌شود. ولی من‌حیث‌المجموع نفس این احتیاط اشکال ندارد.

استدلال به آیۀ ﴿وَلَا تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلۡسِنَتُكُمُ ٱلۡكَذِبَ هَٰذَا حَلَٰلٞ وَهَٰذَا حَرَامٞ لِّتَفۡتَرُواْ عَلَى ٱللَهِ ٱلۡكَذِبَ﴾ بر برائت

یکی از آیاتی که بر این مطلب دلالت می‌کند و مؤید است آیۀ شریفۀ ﴿وَلَا تَقُولُواْ لِمَا تَصِفُ أَلۡسِنَتُكُمُ ٱلۡكَذِبَ هَٰذَا حَلَٰلٞ وَهَٰذَا حَرَامٞ لِّتَفۡتَرُواْ عَلَى ٱللَهِ ٱلۡكَذِبَ﴾¹ است، منظور از این حلال و حرام در اینجا حلیت و حرمت اصطلاحی نیست؛ منظور از حرام یعنی وجوب الکف، البته این برای آن حرمت اصطلاحی لازم است. در خیلی جاها انسان کفّ نفس می‌کند ولی آن حرمت اصطلاحی را ندارد؛ بلکه از باب احتیاط است. حالا در موارد احتیاط می‌گوییم که گرچه علم به آن حرمت اصطلاحی نیست ولی دراین‌صورت وجوب احتیاط در جای خودش هست؛ یعنی در اینجا یک حرمت ثانوی منعقد می‌شود. در جایی که خود شارع به انسان حکم به احتیاط بکند آن‌وقت انسان کار حرام انجام داده است؛ ولی اگر کشف خلاف نشد دیگر در آن صورت اثرات وضعی و تبعی ندارد اما اگر کشف خلاف شد آن‌وقت اثرات وضعی و تبعی دارد.