جمع‌بندی بحث افتراق بین اماره و اصول

استاد: بله، غیر از اینکه انکشاف واقعی و حقیقی برای کسی بشود، هیچ‌کسی نمی‌تواند ادعا کند که ما به علم واقع رسیدیم.

تلمیذ: اینکه روایت داریم: «یأتی بدینٍ جدید»،¹ آیا حضرت در زمان ظهور احکام واقعی را بیان می‌کند؟!

استاد: نه، در خود زمان حضرت هم همین‌طور است، اگر شما در زمان حضرت در طهارت و نجاست شک ‌کنید، خب باید حکم به طهارت کنید. حالا بعضی از احکام که مختفی است را حضرت بیان می‌کنند ولی همین مسائل با همین کیفیت در زمان حضرت هم اعمال می‌شود.

تلمیذ: یعنی سیرۀ عقلائیه آن موقع اشتباه می‌کند بااینکه حضرت تشریف دارند؟!

استاد: اشتباه نمی‌کند، سیرۀ عقلائیه چیزی نیست که در آن اشتباه بشود؛ الاّ در بعضی از موارد خاصی که در خصوص حضرت است مثلاً داریم: «فَإذا قامَ قَضَى بَینَ النّاسِ بِعِلمِهِ کَقَضاءِ داوُدَ عَلَیهِ‌السَّلامُ لا یَسألُ البَیِّنَةَ»² این یک مطلب جداست؛ اما حالا اگر عقلاء به رؤیت هلال شهادت بدهند، حضرت شهادت عقلاء را قبول نمی‌کند؟! قبول می‌کند ولو کشف خلاف بشود. در زمان خود امیرالمؤمنین علیه‌السّلام هم همین‌طور بوده است.

تلمیذ: پس اگر کشف خلاف بشود، به این ترتیب روزۀ حرام گرفته‌اند؟

استاد: روزۀ حرام نگرفته‌اند، فعلیت روزۀ حرام در ظرف علم است. روزه، روزۀ حرام نبوده است! روزۀ حرامی که فعل موبقه‌ای هست، در ظرفی است که علم داشته باشد؛ اما در ظرفی که علم نداشته باشد، دیگر حرمت ندارد، حرمت او حرمت انشائی است نه حرمت بعثی و زجری یا فعلی.

پرسش و پاسخ‌هایی دربارۀ معاملات با چک

تلمیذ: اگر بخواهیم چکی را نقد کنیم و آن را مدت‌دار به شخصی با یک مبلغ کمتری می‌دهیم تا آن را نقد کند، آیا اشکال دارد؟

استاد: اگر آن طول مدت از ارزش مالیت آن چک کم می‌کند، می‌توانند والاّ نه. فرض کنید با هزار تومان الآن، این کتاب را می‌توانید بخرید، ولی با هزار تومان یک ماه دیگر نمی‌توانید این کتاب را بخرید، بلکه می‌توانید یک کتابی که صد صفحه کمتر دارد بخرید، به این مقدار می‌توانید کم کنید.