جمع‌بندی بحث افتراق بین اماره و اصول

حالا سراغ اصول آمدیم؛ در اصول ـ چه اصول عملیۀ شرعیه و نقلیه و چه اصول عملیۀ عقلیه ـ هم شارع قطعاً حکم امارات را اعمال کرده است. وقتی که شارع می‌گوید: این برای شما حلال است تا وقتی که بدانی حرام است، خودش دارد می‌گوید که این کلام من جعل حکم نیست. آن حکم اوّلی برای شما آن است که حتّی تَعلَم است؛ وقتی بدانید، وقتی عالم بشوید! آن حکم، حکم من است. الآن چه‌کار کنیم؟! الآن طبق سیرۀ عقلائیه که حکم به اباحه و حکم به حلیت می‌کنند، شما هم همین کار را انجام بده.

مگر الآن عقلاء این کار را نمی‌کنند؟! الآن وقتی که معلوم نیست یک مالی برای چه کسی است، عقلاء می‌گویند: وقتی که نمی‌دانی برای چه کسی است و در خیابان افتاده است، بردار و به خانه‌ات ببر. بعد وقتی صاحب آن پیدا شد، بیا به صاحبش پس بده. عقلاء همین کار را می‌کنند. وقتی که شما نمی‌دانید که یک جا نجس یا طاهر است، عقلاء می‌گویند: حکم به نجاست بکن؟! می‌گویند که حکم به طهارت بکن و این مسئله‌ای عادی است.

همانندی سیرۀ شارع با سیرۀ عقلاء در باب اصول

پس شارع در باب اصول، سیره‌ای بر خلاف سیرۀ عقلاء نرفته است؛ بلکه در اینجا شارع همان کار را انجام داده است. پس ترتب حکم ظاهر بر حکم واقع نداریم و فقط آنچه که داریم ـ چه در باب اصول و چه در باب امارات ـ عبارت از جعل معذّریت است. هم عقلاء جعل معذّریت می‌کنند و هم شارع فقط از باب متابعت از سیرۀ عقلائیه جعل معذّریت کرده است. اصلاً حکمی وجود ندارد الاّ حکمُ الواقعی. إن‌شاءالله از جلسۀ آینده وارد بحث برائت می‌شویم.

تلمیذ: در مورد اصول اصلاً حکم واقع نداریم؟

استاد: نه.

تلمیذ: هیچ موقع ...؟

استاد: حالا شاید هم رسیدیم.

تلمیذ: علمی هم که پیدا می‌کنیم دوباره معلوم نیست که علم [واقعی] باشد؟