مقدمۀ مبحث برائت

جواب این مسئله این است که ما در بحث حجیّت خبر واحد، چاره‌ای از قبول خبر واحد به‌عنوان حجیّت نداریم. وقتی که خبر واحد می‌آید؛ روایت می‌آید، فی‌حدّنفسه و صرف‌نظر از خبر دیگر وقتی ما با این روبه‌رو می‌شویم، ناچار و مجبوریم که از باب صدّق العادل این خبر را بپذیریم؛ آن خبر دیگر هم که می‌آید از باب صدّق العادل مجبوریم حجیت او را هم قبول کنیم. پس ما در اینجا در دوران امر بین محذورین که وجوب و حرمت باشد نمی‌خواهیم حجیّت خبر واحد را کنار بگذاریم؛ بلکه در آنجا نمی‌توانیم به این حجیّت عمل کنیم! این بحث ما است. نه‌اینکه در آنجا بگوییم که چون این دوتا باهم تعارض کردند ما حجیّت آنها را کنار می‌گذاریم، نه! بحث این است که در مقام عمل و در مقام اتیان به حکم در عالم خارج ما در آنجا با محذور گیر کردیم، اگر می‌توانستیم هم به واجب عمل بکنیم و هم به حرام عمل بکنیم باهم، این کار را انجام می‌دادیم.

علت تفاوت در محذورین و مثبتین

پس حجیّت خبر واحد در دوران امر بین محذورین از این باب ساقط است که ما در خارج نمی‌توانیم به این حجیّت جامۀ عمل بپوشانیم والاّ حجیّت مخدوش نمی‌شد، ولی در دوران امر بین واجبین می‌توانیم در خارج عمل بکنیم گرچه مفهوم أحد الدلیلین یُعدِم منطوق الآخر، ولی این مفهوم کی اعدام می‌کند؟ در وقتی که برای مکلف مجالی برای عمل نماند. اما اگر مکلف بداند که می‌تواند عمل کند از باب عدم قول ثالث که یا این دلیل را مولا بیان کرد یا آن دلیل، بالأخره خارج از این دو نیست؛ یا وجوب صلاة جمعه را گفته است یا وجوب صلاة ظهر را گفته است؛ منتها آن راوی اشتباه فهمیده است. حالا به‌خاطر اشتباه فهمیدن راوی ما باید احتیاط کنیم. امام که نمی‌گوید: هم صلاة ظهر واجب است و هم صلاة جمعه! ما خودمان این‌قدر دیدیم که من یک حرفی زدم، طرف آمده گفته است که شما این حرف را گفتی، بعد نوار را باز می‌کنیم می‌بینیم که من چنین حرفی نزدم. خب این اشکال در مورد روات هم وجود دارد؛ امام صادق علیه‌السّلام دارد می‌گوید که صلاة جمعه واجب است طرف خیال می‌کند صلاة ظهر است!