بررسی جریان اصل برای احراز اطلاق در مقدمات حکمت

حالا در هرصورت این روایت را من پیدا نکردم. إن‌شاء‌الله فردا برایتان می‌آورم. این مسئله مهم است که وقتی راوی از حضرت سؤال می‌کند و حضرت یک لفظی را می‌گوید، بدون اینکه جمیع الموارد را احصاء کنند؛ لعلّ اینکه حضرت در ملاقات بعدی، در مخاطبه بعدی مقیّد را ذکر کنند. خُب به چه حسابی به صرف اینکه حضرت یک مطلبی را ذکر می‌کند، بگوییم که با اصالت عدم تعین خارجی و با اصالت عدم مقیّد مِن اوّل الامر بر عهدۀ امام می‌گذاریم که منظور شما مطلق و جمع، شیاع و سریان است؟! این کار را ما نمی‌توانیم انجام بدهیم.

تنظیر این بحث به شبهۀ محصوره در علم اجمالی

بناءًعلیٰ‌هذا قضیۀ مسئله احراز این اصلین، قضیه اهمال است و این اهمال تا مادامی حجّیت دارد که دلیل مخالف و مانع برای این اهمال وجود نداشته باشد. اگر این اهمال در مرور زمان و به‌واسطۀ جهل مکلّف و مجتهد بر مقیِّد، موجب عمل به بعض موارد و مصادیق این مطلق بدوی شد، این دلیل نیست بر اینکه اگر ما یک‌وقت یک دلیل مقیِّدی را پیدا کردیم ـ به‌عنوان مثبتین که هیچ‌کدام از این دو دلیل رافع دیگری و ناظر بر دیگری نیست ـ نتوانیم با این دلیل مقیِّد مطلق بدوی را تقیید کنیم. نه‌خیر، مسئله در بحث احراز این اصلین درست مانند آن بحثی است که ما راجع به احراز تکلیف به‌واسطۀ شبهۀ محصوره و علم اجمالی و اشتغال تکلیف کردیم. اگر یاد شریف آقایان باشد در آنجا عرض کردیم که تخلّف علت از معلول و معلول از علّت مستحیل است، آنچه که موجب اشتغال تکلیف و احراز تکلیف در شبهۀ محصوره یا اشتغال در علم اجمالی است بقاء‌ علم اجمالی است بر موارد شبهه. بقاء علم اجمالی بر موارد شبهه است که موجب تکلیف خواهد بود. اگر این علم اجمالی ما نسبت به موارد شبهه منتفی بشود در اینجا معلول این علم، که تکلیف نسبت به اجتناب یا تکلیف نسبت به اتیان مورد تکلیف هست هم منتفی خواهد شد.