بررسی جریان اصل برای احراز اطلاق در مقدمات حکمت

[برای] بعضی‌ها این طواف نساء این‌قدر مهمّ است که می‌روند حوله‌شان را عوض می‌کنند! آقا این قضیّه چقدر مهم است! این‌قدر این قضیّه اهمیّت دارد که اصلاً از اوّل می‌روند غسل می‌کنند! من، خودم دیدم! در همان عمره که رفته بودیم؛ شخصی طواف واجبش را انجام داده بود ـ خُب تو که دیگر کلاغ روی کلّه‌ات فضله نکرد که حالا می‌روی طهارت انجام میدهی ـ می‌گفت: یک دانه حوله آوردم برای طواف نسائم. گذاشته بود در ساکش، که خلاصه طواف نساء با حوله طاهر انجام شود! گفتم: اگر زنت بداند چقدر به فکرش هستی دیگر تو را روی سرش می‌گذارد. گرچه معمولاً کار به‌عکس است دیگر!

در هرصورت در اینجا تخلف معلول از علّت لازم می‌آید. بنابراین تا وقتی که آن علم عالم نسبت به شبهۀ محصوره وجود دارد یا غیر محصوره بنا بر احد الطّرفین که بحثش قبلاً شد البته بالاجمال، در اینجا تکلیف هم بار می‌شود. احراز اصلینی که مرحوم آخوند در باب اطلاق بدوی کردند، با احراز این دو اصل، اطلاق واقعی منعقد نمی‌شود؛ اطلاق، اطلاق بدوی است؛ یعنی این عمل به مصادیق و اتیان مصادیق مادامی است که شبهۀ محرزه و آن شبهه‌ای که موجب می‌شود اطلاق بدوی منتفی بشود، پیدا نشود. اگر شبهه و احتمال جدّی عقلائی نسبت به بعضی از مصادیق پیدا شد و مانع قابل طرح ـ نه موانع تصوریّه یعنی نفس التصوّر ـ پیدا شد ما در اینجا کشف می‌کنیم که مولا اولاً بلااوّل اطلاقی را در اینجا مطرح نکرده است؛ بلکه به‌عنوان اهمال و به‌عنوان ارسال در اینجا مطلبی را گفته است.

شرط انعقاد اطلاق واقعی

وقتی اطلاق منعقد می‌شود که مکلّف یا مجتهد در هنگام تخاطب و بعد از فحص تام از قرائن و شواهد متوجه شد که منظور مولا از این لفظ، مقام اطلاق است؛ آن‌موقع اطلاق منعقد است. پس انعقاد اطلاق در وقتی است که مجتهد با قرائن و با شواهد، لفظ را دال بر شیوع و سریان نسبت به جمیع موارد و مصادیق بداند؛ آنجاست که اطلاق منعقد می‌شود.