
نکره در بحث اطلاق
بررسی دیدگاه مرحوم آخوند و آیةالله حکیم
نکره در اطلاق در اصول فقه در این جلسه از آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی، مفهوم نکره در نسبت با اطلاق و دلالت الفاظ بررسی میشود. ایشان با تبیین دیدگاه محمدکاظم خراسانی درباره تعدد دال و مدلول در نکره، نشان میدهند که نکره را گاه دارای فرد معین در واقع و مبهم در خطاب دانستهاند و از آن نتیجه اطلاق گرفته شده است. در ادامه نقدی بر این تحلیل مطرح میشود و توضیح داده میشود که نکره در حقیقت دلالت بر طبیعت مبهمه دارد و نه بر فرد مردد، و دلالت تابع اراده متکلم است. همچنین اشکال سید محسن حکیم بر امکان اطلاق بر مفهوم مبهم بررسی شده و پاسخ داده میشود که اطلاق از خود لفظ ناشی نمیشود بلکه از تعیین متکلم شکل میگیرد. در پایان نسبت میان اسم جنس، نکره و مقدمات حکمت روشن میشود و زمینه برای ورود به بحث اطلاق فراهم میگردد.
نکره در بحث اطلاق
توضیحات:
نکره در اطلاق در اصول فقه در این جلسه از آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی، مفهوم نکره در نسبت با اطلاق و دلالت الفاظ بررسی میشود. ایشان با تبیین دیدگاه محمدکاظم خراسانی درباره تعدد دال و مدلول در نکره، نشان میدهند که نکره را گاه دارای فرد معین در واقع و مبهم در خطاب دانستهاند و از آن نتیجه اطلاق گرفته شده است. در ادامه نقدی بر این تحلیل مطرح میشود و توضیح داده میشود که نکره در حقیقت دلالت بر طبیعت مبهمه دارد و نه بر فرد مردد، و دلالت تابع اراده متکلم است. همچنین اشکال سید محسن حکیم بر امکان اطلاق بر مفهوم مبهم بررسی شده و پاسخ داده میشود که اطلاق از خود لفظ ناشی نمیشود بلکه از تعیین متکلم شکل میگیرد. در پایان نسبت میان اسم جنس، نکره و مقدمات حکمت روشن میشود و زمینه برای ورود به بحث اطلاق فراهم میگردد.
نکره در بحث اطلاق
7عدم دلالت لفظ بر اطلاق جدای از ارادۀ متکلم و متفاهم عرفی
مطلب دیگری که در اینجا هست و بهنحو گذرا از این مطلب باید بگذریم این است که یک خلافی در باب اطلاق هست، که این مطلق را دال بر یک معنای متعیّن فی الخارج میکنند. بهعبارتدیگر خیال میکنند الفاظی که دلالت بر معنای مطلق میکند ـ این البته مقدمهای برای بحث بعدی ما خواهد بود ـ این لفظ یک دلالتی بر افراد خارجی دارد، جدای از آن ارادۀ متکلم و متفاهم عرفی؛ این لفظ جدای از ارادۀ متکلم و متفاهم عرفی ، یک لفظی است که دلالت میکند بر آن معنای متعیّن خارجی.
که البته بعضیها نسبت به این قضیه اظهار نظر کردند. سلطان العلماء از مطالبی که به او نسبت داده میشود این مطلب را خواسته برساند که در اینجا آن لفظی که دلالت میکند بر یک معنای متعیّن در خارج، فرق نمیکند چه بر سبیل عام شمولی باشد یا بر غیر از سبیل عام شمولی باشد، هرکدام از اینها نیاز به قرینه دارد و خود لفظ یعنی لفظ نکره و اسم جنس دلالتی بر یک معنای مشخص خارجی در اینجا ندارد.1
بحث در مورد نکره و اسم جنس در اینجا تمام شد. بهنظر نمیرسد که بحث کردن راجع به نکره، بیش از این نتیجهای داشته باشد؛ اما در عین حال نظر اعلام راجع به نکره و اسم جنس را هم مطرح میکنیم که انشاءالله از روز شنبه به همان بحث معروف مقدمات حکمت که مهمترین بحث در باب اطلاق هست بپردازیم.
اللهمّ صلّ علی محمّد و آلمحمّد
- تحریر الأصول، عراقی، ص 474.
