نکره در بحث اطلاق

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم¹

بحث در الفاظی بود که دلالت بر معنای سِعی دارند، و در این زمینه الفاظی که دلالت بر عام می‌کنند و همین‌طور «ال» جنس، «ال» استغراق؛ استغراق فردی، استغراق جمعی و مطالبی که راجع به «ال» و اختلافی که در این زمینه هست مطرح شد. و عرض شد که «ال» عهد در مورد جنس نیست، بلکه «ال» استغراق است که جنس است و این اشتباهی که در اینجا شده است که هر نوع «ال» بأی‌ّنحوٍکان «ال» عهد است و «ال» تعریف است این اشتباه تبیین شد و روشن شد که بین «ال» تعریف و بین «ال» استغراق تفاوت است.

یکی از الفاظ که متعلق برای اطلاق واقع می‌شود، اسم جنس است و یکی از آنها نکره است. اسم جنس بحثش گذشت؛ قبل از بحث «ال»، صحبت اسم جنس شد.

نظر مرحوم آخوند دربارۀ تعدد دال و مدلول در نکره

نکره آخرین مطلب و آخرین موضوعی است که می‌تواند در اینجا مورد بحث قرار بگیرد و راجع به نکره فردا هم بحث دیگری می‌کنیم و به مسئله مقدمات حکمت که محّط اصلی برای بحث اطلاق است إن‌شاءالله از روز شنبه می‌پردازیم. و تمام صحبت و مسئله ما برمی‌گردد به مسئلۀ مقدمات حکمت و مطالبی که در آنجا باید به عرض برسانیم.

دربارۀ نکره معروف این است که می‌تواند متعلق برای مطلق واقع بشود؛ یعنی عنوان مطلق بر آن نکره جایز است. البته همان‌طوری که مرحوم آخوند در اینجا می‌فرمایند دو جور نکره داریم؛ یک نکره‌ای که فی الواقع و فی نفس الامر مشخص و متعیّن است و عند المخاطب غیر مشخص است؛ مانند ﴿وَجَآءَ مِنۡ أَقۡصَا ٱلۡمَدِينَةِ رَجُلٞ يَسۡعَىٰ قَالَ يَٰقَوۡمِ ٱتَّبِعُواْ ٱلۡمُرۡسَلِينَ﴾² این رجل دلالت بر فرد معین می‌کند فی الواقع و غیر معین است عند المخاطب، به‌نحو تعدّد دال و مدلول؛ یعنی دال بر یک فرد، ولی دلالت شده‌اش افراد متفاوت هستند چون قابل صدق بر کثیرین است و جاء رجلٌ یعنی ینطبِق علی کل فردٍ من افراد الرّجال، ولی در دلالت، دلالت بر یک فرد معین فی الواقع می‌کند. مرحوم آخوند این‌طور فرمودند.³