اتصال با سرور قطع شد. در حال تلاش مجدد...

امکان برقراری اتصال وجود ندارد.

اتصال توسط سرور رد شد.

این فایل صوتی در حال پخش است
در حال بارگذاری...
00:00:00
تصویر
افزودن به لیست علاقه مندی

بررسی روايات «لا جبر و لا تفويض» (3)

و نحوۀ تقدیر پروردگار

0
اصول
اصول

نحوه تقدير پروردگار در قضا و قدر در این جلسه از آیت‌الله سید محمدمحسن حسینی طهرانی، با تکیه بر روایات «لا جبر و لا تفویض» تبیین می‌شود. بحث با بررسی چند روایت از امام صادق علیه‌السلام آغاز می‌شود که در آن‌ها هم تفویض نفی می‌شود و هم جبر، و معنای «امر بین امرین» به وجود راه و قدرت انجام تکلیف توضیح داده می‌شود. سپس روشن می‌شود که انسان نه مستقل از خداوند است و نه مجبور مطلق، بلکه اختیار او در چارچوب اراده و مشیت الهی معنا پیدا می‌کند. در ادامه، مراتب علم، مشیت، اراده، تقدیر، قضا و امضا در قالب یک سلسله علّی بیان می‌شود که نشان می‌دهد افعال از علم الهی آغاز شده و در مراتب پایین‌تر تحقق پیدا می‌کنند. در جمع‌بندی، تأکید می‌شود که همه مراتب قضا و قدر در نهایت به توحید افعالی بازمی‌گردد و بدون فهم توحید، مسئله جبر و اختیار قابل حل نخواهد بود.

بررسی روايات «لا جبر و لا تفويض» (3)

4
  • قال الصّادِقُ علیه‌السلام : ... و تعلم أنّ نواصی الخلقِ بیدِهِ فلیس لهُم نفسٌ و لا لحظةٌ إلاّ بِقُدرتِهِ و مشیّتِهِ و هُم عاجِزون عن إتیانِ أقلِّ شیءٍ فی مملكتِهِ إلاّ بِإذنِهِ و إرادتِهِ قال اللهُ تعالى: ﴿وَرَبُّكَ يَخۡلُقُ مَا يَشَآءُ وَيَخۡتَارُ مَا كَانَ لَهُمُ ٱلۡخِيَرَةُ مِن أمرِهِم ﴿سُبۡحَٰنَ ٱللَهِ وَتَعَٰلَىٰ عَمَّا يُشۡرِكُونَ﴾،1 فكُن لِلّهِ عبداً ذاكِراً بِالقولِ و الدّعوى و صِل صِدق لِسانِك بِصفاءِ سِرِّك فإنّهُ خلقك فعزّ و جلّ أن تكون إرادةٌ و مشیئةٌ لِأحدٍ إلاّ بِسابِقِ إرادتِهِ و مشیّتِهِ ... .»2

  • تا مي‌رسند به اينجا كه مي‌فرمايند كه: و تعلم أنّ نواصِي الخلقِ بِيدِهِ فليس لهُم نفسٌ كه در آيه قرآن كه راجع به حضرت هود كه می‌فرماید: ﴿مَّا مِن دَآبَّةٍ إِلَّا هُوَ ءَاخِذُۢ بِنَاصِيَتِهَآ إِنَّ رَبِّي عَلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ﴾3 اين ﴿ءَاخِذُۢ بِنَاصِيَتِهَآ﴾ يعني جميع زمام امور مِن البدو إلی‌ الختم در دست اراده و قدرت پروردگار است؛ ناصيه يعني آن وجهۀ او، بقاء او، به ناصيه تعبير مي‌آورند؛ يعني ظهور و بروز او، از جنبۀ مظهريت و بقاء به ناصيه تعبير مي‌آورند؛ يعني ظهور و بروز و مظهريت همۀ عالم ﴿مَّا مِن دَآبَّةٍ﴾ دابه يعني از نظر تربيت و از نظر قيوميت ﴿إِلَّا هُوَ ءَاخِذُۢ بِنَاصِيَتِهَآ﴾ يعني زمام امور در دست او است:

  • أزِمَّةُ الأمورِ طرأً بیَدِه‌‌***و الكُلُّ مُستمدةٌ مِن مَدَدِه4
  • در اينجا دو جنبۀ ربي و خلقي در اينجا لحاظ شده است، «أزِمَّةُ الأمورِ» جنبۀ ربي‌اش است «و الكُلُّ مُستمدةٌ» جنبۀ خلقي در اينجا هست.

  • «إلاّ بِسابِقِ إرادتِهِ و مشیّتِهِ» يعني اراده و مشیّت خداوند متعال است که سابق است؛ نه اراده و مشیّت كسي براي اين شخص. اين روايت هم از مضامين آنچه كه قبلاً عرض شد معنايش روشن است.

  • روايت ديگر روايتي از امیرالمؤمنین عليه‌السّلام است كه اين روايت را قبلاً خوانديم، بحث در موانع استطاعت بود كه حضرت در معناي لا جبر و لا تفويض بيان مي‌كنند كه فرمودند: اين استطاعت معنا ندارد: «قُل أملِكُها بِاللهِ الّذی أنشأ مَلكَتَها».5

    1. . سوره قصص (28) آيه 68. امام شناسى، ج 2، ص 88:
      «و پروردگار تو خلق مى‌كند آنچه را كه بخواهد و اختيار مى‌كند آنچه را كه بخواهد، براى مردم اختيارى نيست.»
    2. مصباح الشريعة، ج ۱، ص ۹۳.
    3. . سوره هود (11) آيه 56. نور ملكوت قرآن، ج ‌1، ص 276:
      «هيچ جنبنده‌اى نيست مگر آنكه خداوند پيشانى او را گرفته است؛ و حقّاً پروردگار من بر صراط مستقيم است.»
    4. منظومه، ج 2، ص 35.
    5. بحارالأنوار، ج 5، أبواب العدل، باب نفی الظلم و الجور عنه تعالى و إبطال الجبر و التفویض و إثبات الأمر بین الأمرین و إثبات الاختیار و الاستطاعة، ص 56. ح 103.