بررسی اشکال الإضطرار بالإختيار لا ينافی الإختيار
و معنای دقیق روایت «داخلٌ فی الأشیاء لا بالممازجة»
اختیار انسان و اراده الهی در این جلسه به بررسی اشکال «الاختیار بالاضطرار لا ینافی الاختیار» و پاسخ آن بر اساس وحدت اراده و توحید افعالی میپردازد. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی توضیح میدهد که تصور اضطرار در اختیار انسان ناشی از تفکیک نادرست میان اراده حق و اراده عبد است. در ادامه، با نقد دیدگاه تعدد آمر و مأمور و تحلیل مفهوم اضطرار و اکراه، نشان داده میشود که در حقیقت اراده و اختیار واحد است و همه افعال به اراده الهی بازمیگردد. همچنین تفسیر «داخل فی الاشیاء لا بالممازجة» به معنای سریان وجود و ظهور حق در مراتب وجودی تبیین و برداشت جداییانگارانه از آن نقد میشود. نتیجه جلسه رفع تعارض ظاهری میان اختیار انسان و مشیت الهی و تأکید بر وحدت حقیقت اختیار است.
مرتب سازی:
بررسی اشکال الإضطرار بالإختيار لا ينافی الإختيار
3پاسخ به اشکال
با توجه به مطالبي كه در جلسات قبل راجع به وحدت اختيار و وحدت ذات و وحدت اراده مطرح شد، ديگر موقفي براي اين اشكال باقي نميماند و جواب از اين اشكال هم داده ميشود. بهجهت اينكه این اشكال ناشي ميشود از اينكه اضطرار موجب براي اختيار ميشود. در بحث اضطرار همانطوريكه قبلاً معروض شد تعدد طالب و مطلوب در اينجا هست، تعدد مكلِّف و مكلَّف در اينجا هست، تعدد آمر و مأمور در اينجا هست؛ آمر مأمور را مضطر به يك امري ميكند يا مكره به يك مطلب و مسئلهاي ميكند. در اينجا مسئله از اين قرار است كه اگر آمر مأموري را مكلف و مأمور كرد و مأمور نتوانست و متمكن از مخالفت نبود، در اينجا مسئلۀ اضطرار پيش ميآيد.
اما در بحث اختيار ـ در آن بحثي كه شد ـ ما تعدد آمر و مأمور را ديگر نداريم، تعدد ذات و ذات متصف به وصف را كه مريد است نداريم و همينطور تعداد اوصاف را نداريم. در اينجا ذات، واحد است و آن ذات حق است و آن ذات حق، خود مريد است و متصف به اراده است بنابراين وحدت ذات است و وحدت وصف است. آنوقت ديگر در اينجا بحث اضطرار ديگر نميتواند مطرح باشد؛ چون در اينجا يك اختيار بيشتر نيست و آن يك اختيار، اختيار حضرت حق است و يك اراده بيشتر نيست و آن يك اراده، ارادۀ حضرت حق است و يك ذات بيشتر نيست و آن ذات عبارت از وجود حق است كه آن وجود واحد مظاهر مختلفي دارد. پس مريد واحد است و مراد واحد است و اراده واحد است مانند اينكه ميگویيم: علم واحد است و عالم واحد است و معلوم در اينجا واحد است. در اينجا هم بحث همينطور است. پس اين مسئلۀ الاِختیار بالاِضطرار لا ینافی الاِضطرار از ريشه و از اصل مردود و باطل مينماد.
بررسی مسئلۀ مقام استعداد و مشیت الهی