بيان حقيقت قضيۀ اختيار (2)

تلمیذ: وقتي نفس نداشته باشند، ندارند.

استاد: مي‌تواند انجام ندهد.

تلمیذ: نه ديگر.

استاد: نه، صرف عدم اتيان. صرف عدم اتيان مي‌تواند يا نمي‌تواند؟! مي‌تواند.

تلمیذ: نه ديگر ﴿وَهُم بِأَمۡرِهِۦ يَعۡمَلُونَ﴾¹ به حكم اينكه موجب عقلاني محض است.

استاد: همين ديگر. عقلاني همين است كه جنبۀ مصلحت در آنجا به فعليت رسيده است؛ ولي قدرت بر فعل ...، فرض كنيد شخصي اصلاً شهوت هم نداشته باشد اصلاً شهوت به زن ندارد، اصلاً به‌طورکلی شهوت ندارد، آيا می‌تواند زنا كند؟! توانستن كه مي‌تواند. شما فرض كنيد یک پيرزن صد و شصت و پنج‌ساله پیدا کنید بياوريد كه فقط چيز است آيا اصلاً شما به‌اندازه يك ميليونيم شهوت نسبت به اين داريد؟! شهوت ندارید که هيچ بلکه اصلاً نهايت انزجار را هم داريد، نهايت تنفر را هم داريد، ولی درعین‌حال مي‌توانيد او را نكاح كنيد.

تلمیذ: اصلاً شايد همين حقيقت حق يك معنایي است كه اين را مي‌طلبد كه بايد در آن اختيار هم باشد.

استاد: بله، اصلاً عقل يعني همين؛ عقل يعني جنبۀ ايجاد يا جنبۀ ترك هر دوي اينها، اختیاراً، اين معنايش است. منتها مسئله اين است كه چون عقل آنها به فعليت رسيده است، اصلاً معصيت از آنها متمشی نمی‌شود. معنا اين است.

تلمیذ: امر هم ديگر معنا پيدا مي‌كند و ما امرهم، امر در جايي است كه عقل باشد.

استاد: بله، امر هم هست ديگر.

تلمیذ: يعني همين كه امر هست دلالت بر عقل مي‌كند؟

استاد: بله، بله، بله.

اللهم صَلّ عَلیٰ محمدٍ و آل محمد