بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (3)

روایاتی در مورد طینت انسان‌ها

در اينجا ما يك رواياتي داريم كه اينها بحث را روی مسئلۀ معنوي و جنبۀ روحي آنها برده است. فرض كنيد رواياتي كه در مورد طينت است و تمام كساني كه در اين مسئله صحبت كرده‌اند بالأخره اين روايات را آوردند.

روايت زيد شحّام از امام صادق عليه‌السلام 

يكی روايت زيد شحّام است از ابي‌عبدالله عليه‌السلام جلد پنج بحار، روايت سي‌ام، صفحه دویست و چهل و سوم، نمي‌دانم طبع چه طبعي است من اطلاع ندارم، من كه بحار ندارم از همين نرم‌افزار استفاده مي‌كنم. من اينها را سابق نوشته بودم، ولی چون مأخذش را ننوشته بودم بعد وقتي كه مراجعه می‌کنم ديگر نمي‌دانم اين در کجا است.

عن زید الشحّام، عن أبی‌عبدالله علیه‌السّلام قال: إنّ الله تَبارك و تَعالى خَلَقنا مِن نورٍ مُبتدَعٍ مِن نورٍ رَسَخَ ذلِك النّورُ فی طینةٍ مِن أعلى عِلّیّین و خَلَقَ قُلوب شیعتِنا مِمّا خَلَقَ مِنهُ أبداننا و خَلَقَ أبدانهُم مِن طینةٍ دونَ ذلِك فقُلوبُهُم تَهوى إلینا لِأنّها خُلِقت مِمّا خُلِقنا مِنهُ ثُمّ قرأ ﴿كَلَّآ إِنَّ كِتَٰبَ ٱلۡأَبۡرَارِ لَفِي عِلِّيِّينَ * وَمَآ أَدۡرَىٰكَ مَا عِلِّيُّونَ *كِتَٰبٞ مَّرۡقُومٞ * يَشۡهَدُهُ ٱلۡمُقَرَّبُونَ﴾¹ و إنّ الله تبارك و تعالى خَلَقَ قُلوبَ أعدائِنا مِن طینةٍ مِن سِجّینٍ و خَلَقَ أبدانَهُم مِن طینةٍ مِن دونِ ذلِك و خَلَقَ قُلوبَ شیعَتِهِم مِمّا خَلَقَ مِنهُ أبدانَهُم فَقُلوبُهُم تَهوى إلیهِم ثُمَّ قرأ ﴿إِنَّ كِتَٰبَ ٱلۡفُجَّارِ لَفِي سِجِّينٖ * وَمَآ أَدۡرَىٰكَ مَا سِجِّينٞ * كِتَٰبٞ مَّرۡقُومٞ * وَيۡلٞ يَوۡمَئِذٖ لِّلۡمُكَذِّبِينَ﴾.²و³

حضرت در اينجا می‌فرماید: «خداوند تعالي خلقت ما را از اين نور قرار داده است و اين نور را در أعليٰ علّيّين قرار داده است و قلوب شيعيان ما را خلق كرده است از آنچه كه بدن‌هاي ما را خلق كرده است و ابدان را از طين خلق كرده است.» ببينيد در اينجا لحاظ رتبه شده است، قلوب از نوري است كه آن نور جنبۀ كثرت ندارد، بدن آنها از نوري است كه به جنبۀ كثرت تنازل پيدا كرده است، آن‌وقت قلوب خلق شده است از آن طيني كه با آن طين، ابدان آنها خلق شده است و بدن خلق شده از طيني كه با آن طين قلوب اينها خلق شده است، اين رعايت سلسلۀ مراتب آن عالم تكثر در اينجا است که البته حضرت به ‌اين ‌نحو بيان مي‌كند، نه به ‌آن ‌نحو عقلي كه ما مي‌گویيم؛ با زبان ديگر. «قلوب اينها به ما ميل دارد»، بعد حضرت فرمود: «قلوب دشمنان ما را از سجين خلق كرده است».