بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (2)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

در تفسير اين روايت:

عن صفوان بن ‌یَحیی عَن الكَنانی عن صادق علیه‌السّلام: قال رسول ‌الله صلّی الله علیه و آله و سلّم: «الشَّقیُّ مَن شَقیَ فی بَطنِ أُمِّهِ الخبر».¹

مطالب مختلفي نقل شده است كه اوّل بيان مرحوم مجلسي را در اين مورد عرض مي‌كنيم و بعد بيانات ديگري كه در اين زمينه هست از امثال مرحوم آخوند و متأخّرين يا متقدّمين كه در اين مبحث رساله‌اي دارند، عرض خواهیم کرد. روايات در اين زمينه متعدد بود؛ يكي اينكه «الشَّقیُّ مَن شَقی فی بَطنِ أُمِّهِ و السّعیدُ مَن سَعِدَ فی بَطنِ أُمِّهِ»، روايت ديگر روايت ابن أبی‌عمير بود:

عنِ اِبنِ أبی‌عُمیرٍ قال: سألتُ أباالحسنِ موسى بن جعفرٍ علیهِما السّلامُ عن معنى قولِ رسولِ اللهِ صلّى اللهُ علیهِ و آلِهِ و سلّم: «الشَّقیُّ مَن شَقی فی بَطنِ أُمِّهِ و السّعیدُ مَن سعِد فی بَطنِ أُمِّهِ»، فقالَ: الشَّقیُّ من عَلِم اللهُ و هو فی بَطنِ أُمِّهِ أنّهُ سَیَعمَلُ أعمالَ الأشقیاءِ و السَّعیدُ مَن عَلِمَ اللهُ و هو فی بَطنِ أُمِّهِ أنّهُ سَیَعمَلُ أعمالَ السُّعداءِ.²

يا همين‌طور روايتي كه دلالت مي‌كند بر اينكه در بطن اُمّ خيلي مسائل تحقّق پيدا مي‌كند مثل تركيب عقل، ضلال، هدايت و امثال‌ذلك.

بطن امّ، طریق عادی تکوّن انسان

در این جلسه راجع به اين مسئله بپردازيم كه اينكه شقاوت و سعادت در بطن اُمّ مشخص مي‌شود يعني چه و به چه معنايي است؟ شكي نيست در اينكه تكوّن انسان در بطن اُمّ است، غير از جهت ابداعي و در بطن اُمّ انجام مي‌گيرد. منظور از بطن اُمّ يعني طریق عادي تكوّن. اما فرض كنيد در مورد ابداعيات ـ البته اگر اسمش را ابداعيات بگذاريم چون ابداعيات در مجردات گفته مي‌شود ـ و در خلق دفعي مانند حضرت آدم و حوّا هم همين مطلب را گفتيم يا در مورد حضرت عيسي كه آن‌هم شبيه [آدم است] ﴿إِنَّ مَثَلَ عِيسَىٰ عِندَ ٱللَهِ كَمَثَلِ ءَادَمَ خَلَقَهُۥ مِن تُرَابٖ ثُمَّ قَالَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ﴾³ از این آیه استفاده مي‌شود كه خلقت حضرت عيسي مانند حضرت آدم بود؛ يعني بدون علل و اسباب طبيعي بود. اين مسئله صرف‌نظر از آن‌ جهات غير عادي است؛ اما در مورد افراد ديگر يك روال طبيعي خودش را بايد طي كند، اين روال طبيعي در بطن اُمّ است و در آنجا است كه روح به اين بدن افاضه مي‌شود ﴿فَتَبَارَكَ ٱللَهُ أَحۡسَنُ ٱلۡخَٰلِقِينَ﴾⁴ تبدّل جوهري در روح حيواني او موجب تخلّق به روح انساني مي‌شود.