بررسی روایات موجود در باب خلقت انسان (1)

این روایت را در باب قضا و قدر خیلی می‌آورند و محل استشهاد قرار می‌دهند، «كمٰا بدأكُم تعودون ﴿فَرِيقًا هَدَىٰ وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلضَّلَٰلَةُ﴾» این «بدأ» کاشف از عود است و عود کاشف از بدأ خواهد بود. به عبارت دیگر بدأ و عود در اینجا یکی خواهد بود. به هر کیفیتی که انسان خلق شود به همان کیفیت برمی‌گردد؛ اگر خلقت او خلقت سُعداء باشد عود او هم به سعداء است، اگر ابتدای خلقتش اشقیاء باشد عود و برگشت او هم به همان خلقت اشقیاء است، راه را عوض نمی‌کند. ﴿فَرِيقًا هَدَىٰ وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلضَّلَٰلَةُ﴾ حضرت می‌فرماید: «خلقهُم حین خلقهُم مُؤمِناً و كافِراً و شَقیّاً و سَعیداً» وقتی که اینها را خلق کرد در همان حین یا مؤمن یا کافر یا شقیاً یا سعیداً خلق کرد «و كذلِك یَعودون یَومَ القیامةِ مُهتدٍ و ضالٌّ» و به همان کیفیت ابتدا، رجعت خواهد بود؛ «یَقولُ إنّهُمُ اِتّخذوا الشّیٰاطینَ أولیٰاءَ مِن دونِ اللٰهِ» این مسائلی که قبلاً در بحث عالم ثابتات عرض شد اینجا به‌درد می‌خورد، یعنی این روایت‌ها و امثال این را بیان می‌کنیم بعد برمی‌گردیم به آن مطالب و مقدماتی که قبلاً عرض شد که منظور از بطن اُمّ چه هست؟ حالا بطن اُمّ و اینها را هم معنا می‌کنیم. آیا واقعاً بطن اُمّ جهت علت مُعدّه دارد و جزءالعله است یااینکه فقط جنبۀ وساطت دارد؟

«و یَحسبون أنّهُم مُهتدونَ و هُمُ القدریّةُ» اینها خیال می‌کنند که هدایت [شده] و [اینها] قدریه [هستند]»، قدریه کسانی هستند که «الّذین یَقولونَ لا قَدر و یَزعُمون أنَّهُم قادِرون عَلى الهُدى و الضَّلالةِ و ذلِك إلیهِم إن شاءوا اِهتدَوا و إن شاءوا ضَلّوا و هُم مجوسُ هذِهِ الأُمّةِ» اینها افرادی هستند که خیال می‌کنند هدایت و ضلالت بر قدرت اینها است، اگر بخواهند خود را مهتدی و اگر بخواهند خود را ضالّ قرار می‌دهند و به‌خاطر همین دوئیت که نسبت قدرت به اینها درقبال پروردگار داده شده است، حضرت اینها را تشبیه به مجوس می‌کند؛ چون مجوس قائل به دو مبدأ حیات و دو مبدأ قادر هستند؛ قادر خیرات و قادر بر شرور، یزدان و اهرمن، از این نقطه‌‌نظر حضرت این‌طور افراد را هم تشبیه به همین مجوس و اینها می‌کنند.