جنبۀ ارتباط فعل انسان با عالم قضا و قدر

تلمیذ: آقا خواب‌هایی که افراد می‌بینند مثلاً ببخشید این آلات را می‌بینند؟!

استاد: اینها به‌خاطر تعلّق به ماده و طبع است چون الآن به عالم طبع تعلّق دارد لذا مثال الآن بر این وِزان جنبۀ علّیت دارد؛ ولی در روز قیامت به‌طورکلی همان‌طور که ماده تغییر پیدا می‌کند مثال هم تغییر پیدا می‌کند.

تلمیذ: پس فقط این قضیه نیست خیلی چیزها هست که به عالم برزخ منتقل نمی‌شود.

کیفیت دیدن در عالم مثال

استاد: ببینید، مسئله یک مسئلۀ ممتد است، یعنی یک مسئلۀ قابل امتداد است، همان‌طوری‌که ما در عالم ظاهر ـ شاید شما بعضی از اشکالاتتان ناشی از این مسئله باشد که خیال می‌کنید اگر کسی در عالم مثال برود به‌طورکلی بر همۀ مسائل احاطه پیدا می‌کند ـ از نقطه‌نظر مادی دید ما بسته به آن سعه‌ای که دارد، به همان مقدار قابلیت برای تشخیص و تمیّز را دارد؛ مثلاً اگر یک دیدی شش‌دهم است به اندازۀ شش‌دهم می‌بیند، اگر دیدی ده‌دهم است به اندازۀ ده‌ دهم می‌بیند و بعضی از دیدها یازده‌دهم است و از حدّ معمولی و متعارف خارج است؛ یعنی یک دید فوق‌العاده‌ای است و به مقدار آن دید اشیاء خارجی متمیّز هستند، همین‌طور در عالم مثال براساس توانی که خود شخص دارد دید دارد، او دیگر با چشم نمی‌بیند؛ بلکه به مقدار سعۀ خودش می‌بیند و از اطرافیان خودش مطلع می‌شود. ولهذا این مسئله در آنجا مورد تأمّل است که وقتی کسی وارد عالم مثال می‌شود، آیا آن صُوری را که در آنجا می‌بیند، همان صور عالم قیامت است یا اینکه نه، فعلاً صوری است که مرتبط با عالم دنیا است؟ اگر دید او به‌اندازه‌ای بشود که از این ‌جهت برزخی عبور کند و به قیامت برسد، مشاهده می‌کند آنچه را که مقتضای عالم قیامت است و اگر نه در همان حال باقی می‌ماند.

بنابراین عالم مثال یک عالم امتدادی است؛ یعنی امتداد او عالم قیامت است و صوری که در عالم قیامت هست در عالم مثالِ ممتدِ به قیامت است، و در عالم مثالِ ماده با آن صور تفاوت پیدا می‌کند و فرق دارد.