كيفيّت ترتب حوادث در عالم تكوين و نحوه نزول مشيت خداوند

وقتی که انسان در یک شرایطی قرار می‌گیرد و واقعاً احساس می‌کند یک سال بر او گذشته است یعنی دائماً می‌گوید که چرا تمام نمی‌شود؟! این اَمَد و این مدت بر حسب ادراک ذهن است.

تلمیذ: تکوینی نیست؟!

استاد: نه‌خیر، اصلاً جنبۀ تکوینی ندارد.

تلمیذ: گذشت زمان در هر فرد فرق می‌کند.

استاد: فرق می‌کند.

تلمیذ: این یک ساعتی که ما داریم این اعتباری است که جعل شده است.

استاد: بله جعل شده است.

تلمیذ: یک ساعت متعارف است؟

استاد: بله، این یک ساعت متعارف است؛ یعنی فرض کنید که ما یک شمس و یک جرم و یک عرضی را در اینجا حساب می‌کنیم؛ بعد می‌گوییم که این عرض که از این نقطه که شمس بر او می‌تابد باید یک دور بچرخد به اینجا که برسد بیست و چهار ساعت می‌شود، حالا چه بر من سخت بگذرد یا بر من آسان بگذرد این یک امر متعارف است. در آن بحث قبض و بسط زمانی که بحث می‌شود، این مسئله دیگر پیش می‌آید.

تلمیذ: همان قضیه که فرمودید که در روح مجرد هم هست شخص رفت و شنا کرد و ...²

استاد: بله.

تلمیذ: این قضیه در کجا انجام شد؟! در عوالم ماده طی زمان شد یا در عوالم بالا طی زمان شد؟! یک ربع رفته و آمده است یک بچۀ پانزده‌ساله هم دارد!

استاد: این تا در آن عوالم بالا انجام نشود در ماده انجام نمی‌شود، حالا این خصوصیتش را که انطباع ماده در مجرد است. این همان مسئلۀ بسیار مهم ربط حادث به قدیم است که به چه ‌نحو بین این دو قضیه ربط برقرار کنیم، دیگر الآن وقت نیست.

اللهم صَلّ عَلیٰ محمدٍ و آل محمد