علم ذات حقّ به مخلوقات

توضیح آیۀ ﴿مَا يَكُونُ مِن نَّجۡوَىٰ ثَلَٰثَةٍ الاّ هُوَ رَابِعُهُمۡ ﴾

آیۀ دیگری که در اینجا هست این است:

﴿أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَهَ يَعۡلَمُ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ مَا يَكُونُ مِن نَّجۡوَىٰ ثَلَٰثَةٍ الاّ هُوَ رَابِعُهُمۡ وَلَا خَمۡسَةٍ الاّ هُوَ سَادِسُهُمۡ وَلَآ أَدۡنَىٰ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡثَرَ الاّ هُوَ مَعَهُمۡ أَيۡنَ مَا كَانُواْ ثُمَّ يُنَبِّئُهُم بِمَا عَمِلُواْ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ إِنَّ ٱللَهَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٌ﴾.¹

خداوند متعال در این آیه احاطۀ علّی و قیّومیت خودش را ثابت می‌کند؛ در اینجا می‌فرماید که خداوند متعال وجودی است که هم با یک می‌سازد ﴿مَا يَكُونُ مِن نَّجۡوَىٰ ثَلَٰثَةٍ الاّ هُوَ رَابِعُهُمۡ﴾ اگر سه نفر باهم نجوا کنند چهارمی او است؛ اگر پنج نفر باشند ششمی او است ﴿وَلَآ أَدۡنَىٰ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡثَرَ﴾، ﴿أَدۡنَىٰ مِن ذَٰلِكَ﴾ به یک می‌رسد، ﴿أَكۡثَرَ﴾، هم به بی‌نهایت می‌رسد؛ یعنی وجود پروردگار یک وجودی است که هم با یک است و هم با دو است یعنی ثلاثۀ برای اثنین است، معنایش این است و همین‌طور رابعه برای ثلاثه است، این در اینجا یعنی چه؟! وقتی که در اینجا می‌فرماید: وجود پروردگار وجودی است که ﴿مَا يَكُونُ مِن نَّجۡوَىٰ ثَلَٰثَةٍ الاّ هُوَ رَابِعُهُمۡ﴾ بعد از آن‌طرف دارد: ﴿وَلَآ أَدۡنَىٰ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡثَرَ الاّ هُوَ مَعَهُمۡ﴾ حالا ما ثلاثه را اثنین کنیم یعنی با اثنین پروردگار ثلاثه می‌شود، با یکی هم پروردگار ثانی می‌شود ﴿وَلَآ أَدۡنَىٰ مِن ذَٰلِكَ﴾، از این‌طرف دارد که با هر چهارتایی او پنجمی است، از یک طرف دارد که با هر یکی او دومی است؛ حالا مگر غیر از این است که چهارتا، چهارتا یک است؟! چهارتا یک است دیگر، خدا می‌گوید که من با هر یک از اینها هستم؛ یعنی با هر یک از این چهار نفر، فرض کنید که این ثانی است برای این است، ثانی برای این است، ثانی برای این است، ثانی بر ای این است؛ بعد آن‌وقت این و این باهم دو هستند؛ یعنی درعین‌حال که ثانی برای این یکی هست ثالث برای این دو هم هست، این‌طوری است دیگر. آن‌وقت ثالث برای این دوتا هم هست و هَلُمَّ جَرّا. آن‌وقت چندتا می‌شود؟ یک‌مرتبه می‌شود بی‌نهایت چون هم با یک، دو است و هم با دو، سومی است، متوجه شدید می‌خواهم چه عرض کنم؟! یعنی وقتی که شما چهار نفر را درنظر بگیرید که فرض کنید اینجا ایستاده‌اند و دارند باهم گوش می‌کنند، این چهارتا که باهم گوش می‌دهند، این پنجمی هم می‌گوید که من هم اینجا هستم و دارم صدایتان را می‌شنوم، از آن‌طرف می‌گوید که کمتر از این چهارتا هم باشید من با شما هستم بیشتر هم باشید من با شما هستم؛ یعنی با چهارتا، این پنجمی است و با سه‌تا، این چهارمی است و با دوتا، این سومی است و با یکی، این دومی است. حالا درعین‌حال که با یکی، این دومی است در چهارتا را اگر ما تصور کنیم یکی بیاییم به‌جای این بگذاریم حالا اینها دوتا هستند دیگر، پس درعین‌حال که دومیِ این است، درعین‌حال سومیِ این دوتا هم هست و درعین‌حال دومیِ این هم هست؛ یعنی هم دومیِ برای این است، هم دومیِ برای این است، هم سومیِ برای هر دو، حالا یکی اضافه کنیم، این می‌شود ﴿ثَلَٰثَةٍ الاّ هُوَ رَابِعُهُمۡ﴾ پس خدا هم در اینجا دومی است برای این است و هم دومیِ این است و هم دومیِ این است و هم سومیِ برای این دوتا است و هم سومیِ برای این دوتا است و هم سومیِ برای این دوتا است و هم چهارمیِ برای این سه‌تا، و اربعه چه؟ بروید کنار، این چیست؟ این غیر از اینکه ذات، تحقق عددی ندارد؛ اگر ذات معدود به عدد بود، دیگر امکان نداشت که آن ذات در عین اینکه چهارمیِ برای آن سه‌تا هست، درعین‌حال، آن دومیِ برای یک هم خواهد بود،. دیگر چندتا ذات که نداریم، ما یک ذات بیشتر نداریم آن یک ذات یا چهارمی است برای اینها یعنی با چهارتا، این یکی جمع می‌شود درعین‌حال با این یکی هم جمع می‌شود؛ درعین‌حال این دوتا با همدیگر این ذات با این دوتا جمع می‌شود² لذا این آیه دلالت می‌کند که این وحدت ذات وحدت عددی نیست وحدتش وحدت بالّصرافه است.³