
علم ذات حقّ به مخلوقات
و مقایسۀ تثلیث با وحدت وجود
علم خداوند به مخلوقات محور اصلی این جلسه است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی بحث را با تبیین حقیقت علم و تفاوت علم حصولی و علم حضوری آغاز میکند و سپس نشان میدهد که همۀ موجودات بهسبب رابطۀ علّی و قیّومی خود، نزد پروردگار حضور عینی و حضوری دارند. در ادامه با استناد به آیات مختلف قرآن، احاطۀ علمی و قیّومیت خداوند نسبت به همۀ اشیا، حتی حوادث آینده و امور غیبی، بررسی میشود. استاد سپس آیاتی مانند ﴿ما یکون من نجوی ثلاثة﴾ را در توضیح معیت الهی و وحدت وجودی تحلیل میکند و از همین مسیر به نقد دیدگاه تثلیث در مسیحیت میپردازد و تفاوت آن را با وحدت وجود توضیح میدهد. حاصل بحث این است که هیچ موجودی از حیطۀ علم الهی خارج نیست و همۀ اشیا پیش از ظهور در عالم ماده، نزد حق تعالی حضور عینی و علمی دارند.
علم ذات حقّ به مخلوقات
توضیحات:
علم خداوند به مخلوقات محور اصلی این جلسه است. آیتالله سید محمدمحسن حسینی طهرانی بحث را با تبیین حقیقت علم و تفاوت علم حصولی و علم حضوری آغاز میکند و سپس نشان میدهد که همۀ موجودات بهسبب رابطۀ علّی و قیّومی خود، نزد پروردگار حضور عینی و حضوری دارند. در ادامه با استناد به آیات مختلف قرآن، احاطۀ علمی و قیّومیت خداوند نسبت به همۀ اشیا، حتی حوادث آینده و امور غیبی، بررسی میشود. استاد سپس آیاتی مانند ﴿ما یکون من نجوی ثلاثة﴾ را در توضیح معیت الهی و وحدت وجودی تحلیل میکند و از همین مسیر به نقد دیدگاه تثلیث در مسیحیت میپردازد و تفاوت آن را با وحدت وجود توضیح میدهد. حاصل بحث این است که هیچ موجودی از حیطۀ علم الهی خارج نیست و همۀ اشیا پیش از ظهور در عالم ماده، نزد حق تعالی حضور عینی و علمی دارند.
علم ذات حقّ به مخلوقات
11آیۀ ﴿لَّقَدۡ كُنتَ فِي غَفۡلَة مِّنۡ هَذَا﴾
آیات دیگری هم در اینجا است که دلالت میکنند مسئلۀ الآن با آینده و با استقبال فرق نمیکند، ﴿لَّقَدۡ كُنتَ فِي غَفۡلَةٖ مِّنۡ هَٰذَا فَكَشَفۡنَا عَنكَ غِطَآءَكَ فَبَصَرُكَ ٱلۡيَوۡمَ حَدِيدٞ﴾1 یعنی کاری که در روز قیامت انجام میشود فقط کشف غطاء است، اینطور نیست که تحقق و ایجاد شیء باشد، شیء ایجاد نمیشود فقط کشف غطاء در اینجا میشود، پرده برداشته میشود. مثلاً شخص بیهوش است و هزارتا بلا بر سر او میآورند اما نمیفهمد، فقط کاری که میکنند یک آمپول به او میزنند تا به هوش بیاید، پرده را از جلوی چشمش برمیدارند. درست مثل اینکه شما پشت دیواری شروع به ساختن صورتی کنید و یک ماه هم زحمت بکشید، آیا دیدهاید که وقتی میخواهند یک مجسمه درست کنند پرده برداری میکنند؟! مجسمهای که میخواهند درست کنند طبعاً اجازه نمیدهند مردم تماشا کنند که آنها میخواهند چهکارهایی با گچ و امثالذلک انجام دهند؛ بلکه یک پرده دور این محوطه میکشند و بعد در داخل آن مشغول به کار میشوند، وقتی که کار به اتمام رسید پرده را برمیدارند، موقع پرده برداشتن مجسمه درست نمیکنند؛ بلکه مجسمه درست شده است فقط پرده برداشته میشود؛ ﴿فَكَشَفۡنَا عَنكَ غِطَآءَكَ﴾ یعنی در روز قیامت فقط پرده را بر میداریم؛ اما همۀ چیزها وجود دارد. این یک لطیفه است.
لطیفۀ دوم اینکه در آیه دارد: ﴿لَّقَدۡ كُنتَ فِي غَفۡلَةٖ مِّنۡ هَٰذَا﴾ غفلت نسبت به امر عدمی تعلّق نمیگیرد بلکه نسبت به امر موجود تعلّق میگیرد، نمیگویند که چرا شما از مسئلهای که یک سال دیگر میخواهد اتفاق بیفتد غافل هستید، غافل هستید در اینجا معنا ندارد، از مسئلهای که الآن هست میگویند که چرا غافل هستید، مثلاً چرا پیش فلان شخص نمیروی، الآن شخص وجود دارد و میگویند که چرا غافل هستی؟! اما فرض کنید اگر بگویند که «چرا غافل هستی که فردا خورشید میخواهد طلوع کند»؟! خورشید فردا طلوع میکند الآن چیزی نیست، غافل بودن ندارد، مگر اینکه غفلت را نسبت به قضایایی که انسان الآن باید انجام دهد بگویند، مثلاً بگویند که چرا غافل هستی که این فردا میخواهد انجام شود؟! یعنی کارهایی را باید الآن انجام دهد که اگر انجام ندهد فردا حادثهای اتفاق میافتد که در پشیمانی میماند؛ پس همیشه غفلت به امر موجود تعلّق میگیرد، نه به امر معدوم. نسبت به امر موجود میگویند که چرا غافل هستید.
- سوره ق (50) آیه 22. امام شناسى، ج 12، ص 21:
«پس ما غطاء و پرده فهم و ادراك تو را باز كرديم و حجابهاى جهل را از جلوى ديدگان دل تو برداشتيم تا بالنتيجه چشم تو در امروز تيزبين و حادّ شده است.»
- سوره ق (50) آیه 22. امام شناسى، ج 12، ص 21:
