عمومیت خطاب براساس قاعدۀ اشتراک (1)

تلمیذ: ... الفاظ صریحی داریم که ...

استاد: من‌باب‌مثال داریم که ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا نُودِيَ لِلصَّلَوٰةِ مِن يَوۡمِ ٱلۡجُمُعَةِ فَٱسۡعَوۡاْ إِلَىٰ ذِكۡرِ ٱللَهِ وَذَرُواْ ٱلۡبَيۡعَ﴾، تشکیل صلاة جمعه یا فرض کنید امر به اقامۀ حدود و امثال‌ذلک...

تلمیذ: اینها همه التزامات است یعنی یک ادلّۀ صریحه ما نداریم که ما بخواهیم این شبهه را در آن به‌وجود بیاوریم.

استاد: نه اینها التزاماتی است اما ادّله‌ای هم یا صریح و یا شبه صریح داریم بر اینکه یک نماز با حاکم عادل خواندن از نماز نزد حاکم فاسد ...

تلمیذ: می‌شود شبهه‌ای که حضور در آن‌وقت مدخلیت ندارد.

استاد: کدام؟

تلمیذ: در همان نماز خواندن با امام عادل مدخلیت ندارد چون این شبهه حضور مدخلیت امام یا پیغمبر یا معصوم در اقامۀ حکومت اسلامی در اینجا این است که خطاب، خطاب عام باشد بعد ما اینجا شبهه کنیم آیا حضور هست و در اینجا مدخلیت ندارد ...

استاد: فرض کنید در خطابات امر به معروف و نهی از منکر دارد: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُونُواْ قَوَّٰمِينَ بِٱلۡقِسۡطِ﴾¹ یا فرض کنید وقتی که می‌گوییم: ﴿يَأۡمُرُونَ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَيَنۡهَوۡنَ عَنِ ٱلۡمُنكَرِ﴾² همۀ مراتب امر به معروف و نهی از منکر را می‌گیرد حتی مراتبی که مثلاً به مسائل حکومتی مربوط است، فقط شامل صرف گفتار و بیان و امثال‌ذلک نمی‌شود حتی مسئلۀ حد و همۀ اینها حتی [بالاتر] را شامل می‌شود. همۀ اینها اصلِ سوق‌دهندۀ تشکیل حکومت است یعنی این یک اصل ارتکازی است بر اینکه لازمۀ اقامۀ حدود یا فرض کنید امر به معروف و نهی از منکر در همۀ مراتبش، تشکیل حکومت اسلامی است حالا لازم نیست که فرض کنید بگوییم: ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ﴾ حکومت اسلامی تشکیل دهید.

چنین عموماتی داریم؛ عموماتی داریم که فرض کنید دلالت بر امر به معروف و نهی از منکر دارند. از آن‌طرف می‌گوییم که آیا زمان حضور امام علیه‌السّلام در این امر به معروف و نهی از منکر شرط است که مبسوط الید است و می‌تواند هر کاری انجام دهد تا بالا ببرد یا اینکه حضور امام شرط نیست و خودمان تشکیل حکومت اسلامی بدهیم و با تشکیل حکومت اسلامی امر به معروف و نهی از منکر را تا آخرین مرتبه‌اش اجرا کنیم؟ این شبهه است یعنی شبهۀ حضور امام برای تشکیل حکومت اسلامی یا عدم حضور امام مطلقاً؛ یعنی ولو اینکه در زمان غیبت باشد وظیفۀ ما به مقتضای امر به معروف و نهی از منکر تشکیل حکومت اسلامی است.