عمومیت خطاب براساس قاعدۀ اشتراک (1)

مقام دوم

مقام دوم: مقامی که اصلاً حضور مانند خصوصیات فردیه است و همان‌طوری‌که خصوصیات فردیه ملغیٰ است حضور و عدم حضور هم اصلاً ملغیٰ است و این در آن جایی است که خطابی شارع بالنسبه به حاضرین می‌کند آن خطاب به ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ﴾ و ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ﴾ است حتی به ﴿كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلصِّيَامُ﴾ است یعنی حتی منظور از «کم» خطاب در ﴿أَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلصِّيَامُ﴾ [فقط] مخاطبین نیستند بلکه «کم» به ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ﴾ می‌خورد؛ چون ندا در مقام تخاطب است. در اینجا بین دو مقام خلطی شده است.

تلمیذ: حتی قاعدۀ اشتراک هم در اینجا کارگر نیست؟!

استاد: قاعدۀ اشتراک هم در اینجا به‌درد نمی‌خورد. یعنی اصلاً قاعدۀ اشتراک هم نیست. بنابراین منظور از «کم» خطابی که در اینجا هست خطاب به حاضرین نیست بلکه «کم» خطابی است که به ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ﴾ می‌خورد، مگر فراموش کرده‌اید که در باب التفات در مطول داریم که مقام ندا مقام تخاطب است¹ مثلاً اگر شما بخواهید شخصی را منادا قرار دهید باید با الفاظ خطاب با او برخورد کنید نه با الفاظ غیبت. ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ﴾ مقام خطاب است بنابراین آیا ...يَٰٓأَيهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَیهم... ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبلِكُم..اصلاً[کتب علیهم] در اینجا معنا دارد؟! فرض کنید که اصلاً در مقابل رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم هم کسی نباشد در واقع پیغمبر اکرم خودشان به‌تنهایی ایستاده‌اند و من‌باب‌مثال به ابن‌مسعود هم می‌گویند که آیه را بنویس و هیچ شخصی و مستمعی در مقابل پیغمبر قرار ندارد، آيه می‌آید که...يَٰٓأَيهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَیهم... ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبلِكُم..آیا اصلاً این درست است؟! از نظر محاوره‌ای غلط است. وقتی که متکلم در جایی ندا را به‌کار می‌برد باید تبعات و متعلقات آن ندا را هم به الفاظ خطاب بیاورد والاّ اگر نیاورد التفات می‌شود. در باب التفات این است که فرض کنید...